VN waarschuwt in aanloop naar nieuwe klimaatconferentie: wereld stevent af op opwarming van 2,8 graden

Elke fractie van een graad opwarming leidt tot meer natuurbranden, waarschuwt de VN.

Artikel luisteren

6min

Meer info

De wereld stevent af op een opwarming van 2,8 graden Celsius tegen het jaar 2100. Daarvoor waarschuwt de VN in aanloop naar de klimaatconferentie in Turkije, die begint op 9 november. Die stijging zou catastrofaal zijn voor de mensheid. Daarom zegt de VN dat de uitstoot van broeikasgassen dringend sneller afgebouwd moet worden: "We moeten nu de bocht inzetten, niet later, maar nu."

Elk jaar, voor de start van de VN-klimaatconferentie, berekent het milieubureau van de VN (UNEP) hoe de wereld ervoor staat. Het bekijkt hoeveel broeikasgassen er zijn uitgestoten en welke klimaatplannen er zijn gemaakt, en hoever ons dat brengt in de strijd tegen de klimaatverstoring.

De lat is het klimaatakkoord van Parijs dat in 2015 werd afgesloten. Toen kwam de wereld overeen om de klimaatopwarming niet verder te laten oplopen dan 2 graden Celsius, en als het even kan zo dicht mogelijk bij de 1,5 graden.

Maar daar zitten we nog ver van af, zo blijkt uit de nieuwste berekening. Momenteel stevenen we af op 2,8 graden opwarming tegen 2100. Als alle regeringen wereldwijd hun toekomstige klimaatplannen ook echt uitvoeren, landen we nog steeds op 2,6 graden.

Meer zelfs: deze zomer bleek dat het onmogelijk is geworden om de grens van de 1,5 graden nog te halen. Voor het eerst staat die conclusie nu ook in een belangrijk VN-rapport in aanloop naar een klimaatconferentie.

Toch waarschuwen VN-wetenschappers vandaag dat de 1,5 graden wél nog gered kan worden, zij het dan op lange termijn, en nadat de grens eerst overschreden is. Met ambitieus klimaatbeleid kan de wereld erin slagen om de opwarming te doen pieken op 1,7 tot 1,8 graden, en nadien tegen 2100 terug te brengen tot 1,5 graden.

"Het komt er nu op aan om de duur en grootte van de overschrijding zo klein mogelijk te houden", zeggen ze.

Dat kan alleen door snel en ingrijpend minder broeikasgassen uit te stoten. Elk jaar opnieuw zou er 6 procent minder uitgestoten mogen worden, vanaf dit jaar, en dat zeker 10 jaar lang. Dat is het best mogelijke scenario, waarin de gevolgen van de klimaatverstoring het minst zwaar zouden doorwegen. Maar het vraagt dus ook de zwaarste inspanning.

Bovendien zou het niet volstaan om alleen de uitstoot zo snel af te bouwen.

In de 2e helft van de eeuw zou er ook 320 gigaton CO2 uit de atmosfeer moeten gehaald worden door bebossing en nieuwe technologieën. Dat is zo'n 8 keer de jaarlijkse wereldwijde uitstoot. "Maar socio-economische en technologische uitdagingen maken de kans dat dit bereikt wordt, onzeker", merken de wetenschappers op.

Machines zijn vandaag goed voor amper 0,1 procent van alle CO2 die uit de lucht gehaald wordt. Bossen doen het grote merendeel van het werk, maar nieuwe bomen hebben veel plaats en onderhoud nodig. Bovendien lijden ze zelf onder de gevolgen van de klimaatverstoring. Branden ze af, zoals deze zomer in Europa, dan is alle klimaatwinst in 1 klap verdwenen.

Waarom 1,5 graden?  Die grens slaat op de extra opwarming sinds 1850, toen de mens massaal olie, gas en kolen is beginnen verbranden. Als die opwarming oploopt tot boven 1,5 graden Celsius, zullen hitte, droogte, natuurbranden, overstromingen, stormen en ander extreem weer snel verergeren.

Vanaf 2 graden Celsius dreigt de klimaatverstoring helemaal uit de hand te lopen, en kunnen wetenschappers de gevolgen niet meer goed inschatten. We zitten vandaag aan 1,4 graden opwarming.

Zijn we echter bereid om de opwarming verder te laten oplopen, tot 2 graden, dan moeten er iets minder inspanningen gedaan worden, maar nog steeds veel meer dan vandaag het geval is.

Maar momenteel stevenen we dus nog steeds af op 2,6 tot 2,8 graden opwarming. "Dat is een enorme verandering, zeker voor de jongere generaties", zegt klimatoloog Wim Thiery (VUB), die verder niet betrokken was bij dit VN-rapport. "Kinderen zouden dan in een klimaat leven dat veel vijandiger is dan wat hun ouders en grootouders hebben meegemaakt."

"De wereld ziet er bij 2,6 graden opwarming compleet anders uit wat we gewoon zijn. Een kind dat vandaag 6 jaar oud is, zal dan dubbel zoveel bosbranden meemaken in de loop van zijn leven, dubbel zoveel tropische cyclonen, 3 keer zoveel overstromingen, 5 keer meer mislukte oogsten, 6 keer meer droogte en 37 keer meer hittegolven."

De nieuwe berekeningen zijn ontnuchterend. De wereld blijkt er bovendien ietsje slechter voor te staan dan vorig jaar. Dat komt doordat de Verenigde Staten zich onder president Trump hebben teruggetrokken uit het klimaatakkoord van Parijs. De VS is de op 1 na grootste uitstoter ter wereld.

Toch zien de VN-wetenschappers ook lichtpunten. Zo slaagt een 60-tal landen er al in om zijn uitstoot jaar na jaar te doen dalen. En de ontwikkeling van hernieuwbare energie, die geen broeikasgassen uitstoot, verplettert alle verwachtingen. De wereld rolt 3 keer sneller groene energie uit dan voorspeld ten tijde van het Parijsakkoord. Zonnepanelen doen het zelfs 7 keer beter.

We kunnen het doel van de 1,5 graden gewoon niet opgeven

Inger Andersen, directeur UNEP

Het komt er dus op aan om nog sneller over te schakelen van kolen, olie en gas op hernieuwbare energie, maar ook om ontbossing een halt toe te roepen. 

"De moeilijke waarheid is dat de kans weg is dat we de klimaatopwarming kunnen beperken tot 1,5 graden", zegt UNEP-directeur Inger Andersen. "Maar dat doel helemaal opgeven, kunnen we gewoon niet."

Andersen roept dan ook op om de periode van overschrijding zo kort mogelijk te houden. "Elk extra jaar met opwarming boven de 1,5 graden zal de impact op het klimaat verergeren, met meer dodelijke overstromingen, hittegolven en natuurbranden zoals het voorbije jaar. Landen moeten begrijpen dat we nu de bocht moeten inzetten. Niet later. Nu."