Verkocht door de Sovjets, herontworpen door Cartier: zo kwam de Romanov-saffier op een veiling in Genève terecht

Naar schatting moet de Romanov-saffier ongeveer 1,79 miljoen euro opbrengen.

Artikel luisteren

7min

Meer info

In Genève gaat straks een bijzondere, blauwe saffier van de Russische tsarenfamilie Romanov onder de hamer. Het juweel zou naar schatting 2 miljoen dollar (ongeveer 1,8 miljoen euro) opbrengen. Het veilinghuis Sotheby's verkoopt vandaag een 80-tal historische juwelen die ooit toebehoorden aan de belangrijkste Europese vorstenhuizen. Toch is de saffier de absolute blikvanger van de veiling. Maar welke weg heeft de edelsteen afgelegd? 

Samenvatting:

• Sotheby's veilt vandaag in Genève een blauwe saffier van 198 karaat uit de collectie van de Russische tsarenfamilie Romanov. De onbehandelde steen is naar schatting 2 miljoen dollar (ongeveer 1,79 miljoen euro) waard.

• Na de Russische revoluties in 1917 liet de Sovjetregering de kroonjuwelen inventariseren en verkocht ze de saffier anoniem aan het buitenland. De steen kwam terecht bij het Franse juwelenhuis Cartier, die het doorverkocht aan operazangeres Ganna Walska.

• Cartier kocht de saffier later opnieuw aan en ontwierp in 2015 de huidige armband met diamanten rond de steen. De veiling omvat ook een 80-tal andere historische juwelen van Europese vorstenhuizen.

Deze levendige blauwe saffier is afkomstig uit de collectie van de familie Romanov, de Russische tsarenfamilie die ruim 3 eeuwen lang over Rusland regeerde. Hun verzameling was wellicht één van de meest weelderige en waardevolle koninklijke juwelencollecties die ooit werd samengesteld.

De saffier weegt maar liefst 198 karaat, wat uitzonderlijk veel is voor een edelsteen van dit type. Bovendien is hij onbehandeld: hij werd niet verhit om zijn kleur of helderheid te verbeteren. Dat maakt hem bijzonder zeldzaam en verhoogt zijn waarde.

Mogelijk werd de steen aangekocht of cadeau gedaan. Een schenking vanuit het Britse koningshuis is niet uitgesloten

Wim Coudenys, professor Russische geschiedenis aan de KU Leuven

Vermoedelijk kwam de saffier in de loop van de 19e eeuw in handen van de Romanovs, maar de ongebruikelijke slijpvorm doet vermoeden dat de steen oorspronkelijk uit het Mogoltijdperk stamt. De saffier zelf is afkomstig uit Ceylon, het huidige Sri Lanka, dat in de 19e eeuw onder Brits koloniaal bestuur stond.

"Mogelijk werd de steen aangekocht of cadeau gedaan. Een schenking aan de Romanovs vanuit het Britse koningshuis is niet uitgesloten. De Russische en Britse koninklijke families waren nauw met elkaar verwant. De laatste tsaar Nicolaas II en de Britse koning George V waren bijvoorbeeld volle neven. Ook de Duitse keizer Wilhelm II behoorde tot die uitgebreide koninklijke familie", vertelt Wim Coudenys, professor Russische geschiedenis aan de KU Leuven. 

De Romanovs hielden van pracht en praal. Dat kwam nergens zo uitbundig tot uiting als tijdens de grote gekostumeerde bals aan het Russische hof. 

Volgens de veilingcatalogus van Sotheby’s droeg Maria Fjodorovna, keizerin en weduwe van tsaar Alexander III, deze saffier al in 1883 samen met een tweede vergelijkbare saffier. Beide edelstenen schitterden toen op het voorkant van haar rok.

Maar in maart 1917 brak de Februarirevolutie uit. In november datzelfde jaar volgde de Oktoberrevolutie, waarbij de bolsjewieken de macht grepen. Bijgevolg kwam er een einde aan het tsaristische bewind en de nieuwe Sovjetregering kreeg de Russische kroonjuwelen in handen.

De bolsjewieken hadden dringend geld nodig om hun macht te consolideren en de burgeroorlog te financieren

Wim Coudenys, professor Russische geschiedenis aan de KU Leuven

De Sovjetregering liet de kroonjuwelen inventariseren en bracht ze onder in een rijk geïllustreerde catalogus, die bekend staat als de Fersman-catalogus.

De bundel werd vernoemd naar Alexander Fersman, de wetenschapper die de inventarisatie leidde. Tussen 1924 en 1926 verscheen de catalogus in 4 talen, namelijk in het Russisch, Engels, Frans en Duits.

De Sovjetregering verdeelde de kroonjuwelen op in verschillende categorieën. De meest historische en waardevolle stukken werden bewaard. Andere juwelen werden in het buitenland verkocht om geld op te brengen om te revolutie te financieren.

Dat legt ook professor Coudenys uit: "De bolsjewieken hadden dringend geld nodig om hun macht te consolideren en de burgeroorlog te financieren. Eerst namen ze de tsaar en zijn gezin gevangen. Zo kwamen de bezittingen van de Romanovs in handen van het nieuwe regime. De bolsjewieken verkochten grote delen van de Russische rijkdommen aan het westen. Bijgevolg konden ze buitenlandse valuta binnenhalen om hun regime overeind te houden." 

Ook de Romanov-saffier stond in de catalogus vermeld en werd uiteindelijk op die manier anoniem verkocht. Op dat moment was de edelsteen gemonteerd in een diamanten zetting van Fabergé, het Russische juweliershuis dat wereldberoemd werd om zijn rijkelijk versierde paaseieren. 

Het Franse luxemerk Cartier kocht het juweel aan en verkocht het door aan de flamboyante operazangeres Ganna Walska. Ze haalde in de jaren ‘20 regelmatig de pers met haar 6 huwelijken, spraakmakende scheidingen, mislukte zangcarrière en extravagante levensstijl.

Ze hield van opvallende kleuren, grote edelstenen en gedurfde juweelontwerpen, die vaak geïnspireerd waren op het Verre Oosten. Haar echtgenoten, onder wie enkele steenrijke Amerikaanse zakenmannen, gaven haar de middelen om een indrukwekkende juwelencollectie uit te bouwen.

Operazangeres Ganna Walska liet de edelsteen doorheen de jaren meermaals in een ander juweel verwerken.

Ook de Romanov-saffier paste perfect bij haar uitgesproken smaak. Toch was Walska nooit lang tevreden met haar juwelen. Daarom liet ze haar sieraden geregeld herwerken. Zo onderging de halsketting waarin de saffier verwerkt was doorheen de jaren ook verschillende gedaanteverwisselingen.

Na haar laatste huwelijk trok Walska zich steeds meer terug uit het openbare leven en wijdde ze zich aan Lotusland, een uitgestrekt landgoed in Californië dat ze omvormde tot een botanische tuin met meer dan 3.500 plantensoorten. Die tuin, die vandaag toegankelijk is voor het publiek, vormt haar blijvende nalatenschap.

Na verschillende particuliere eigenaars kwam de saffier opnieuw in handen van Cartier. In 2015 ontwierp het juwelenhuis de huidige armband rond de historische Romanov-saffier.

De steen vormt het middelpunt van een geometrisch ontwerp, bezet met briljantgeslepen diamanten. Het ontwerp verwijst naar de art-decostijl die ook populair was toen Cartier de saffier in 1927 voor het eerst voor Ganna Walska bewerkte.

In 2015 ontwierp het Franse juwelenhuis Cartier een armband rond de Romanov-saffier.

De armband heeft bovendien een verwisselbaar middendeel van gegraveerd bergkristal, versierd met driehoekige diamanten. Vandaag wordt het uitzonderlijke juweel geveild met een geschatte opbrengst van 2 miljoen dollar.

Naast de Romanov-saffier worden nog ander historische juwelen geveild, zoals de diamanten tiara van Mellerio. Dat sieraad van Cartier met zwarte opalen werd gedragen door de hertogin van Devonshire tijdens de kroning van koningin Elizabeth II in 1953. In totaal omvat de veiling bijna 80 stukken uit koninklijke en aristocratische collecties.