Van stoflong naar groene long: de metamorfose van de best bewaarde mijnsite van Europa

Artikel luisteren

7min

Meer info

Ooit werd hier dag in dag uit steenkool bovengehaald, vandaag komen bezoekers er om te klimmen, te duiken en de natuur te ontdekken. De voormalige mijnsite van Beringen is de grootste industriële erfgoedsite van Vlaanderen en de enige plek waar alle 4 de kolenwasserijen bewaard zijn gebleven. Die krijgen binnenkort een nieuwe bestemming. Een blik op verleden en toekomst.

Samenvatting:

• De oude mijnsite be-MINE in Beringen is de grootste industriële erfgoedsite van Vlaanderen en de enige plek in Limburg waar alle 4 de kolenwasserijen bewaard zijn gebleven.

• In de kolenwasserijen komen het mijnbelevingscentrum Mineset (opening in april 2028) en het natuurproject be-NATURE, voor de laatste kolenwasserij zoekt de Limburgse Reconversie Maatschappij nog een invulling.

• Zo'n 70 procent van het vastgoed heeft al een nieuwe bestemming, onder meer als duikcentrum, klimpark en winkelzone, en de provincie hoopt op 100.000 bezoekers per jaar voor het Mijnmuseum.

"Onder de grond was iedereen gelijk. Iedereen was zwart van het stof, ongeacht zijn nationaliteit." Meer dan 35 jaar na de sluiting van de mijn van Beringen denkt oud-mijnwerker Bèrke Vanderstraeten nog vaak terug aan het leven diep onder de grond. Vandaag is de voormalige steenkoolmijn uitgegroeid tot de grootste industriële erfgoedsite van Vlaanderen.

Met de komst van het mijnbelevingscentrum Mineset en de groene erfgoedsite be-NATURE krijgt de reconversie binnenkort haar definitieve vorm.

125 jaar geleden werd er steenkool gevonden in de Limburgse grond. Er werden 7 koolmijnen opgericht, waar arbeiders uit heel Europa in zware omstandigheden werkten.

60 jaar geleden sloot Zwartberg als eerste mijn, in 1992 sloot de laatste mijn in Zolder. Daarna werden de sites herbestemd en kwamen kunst, economie en toerisme in de plaats. Dat lange reconversieverhaal is vandaag bijna afgerond. VRT NWS zoekt alle locaties opnieuw op.

Wat de mijnsite van Beringen uitzonderlijk maakt, is dat alle 4 de kolenwasserijen bewaard zijn gebleven. In die installaties werd de steenkool gescheiden van steen en ander afval, waardoor ze het industriële hart van de mijn vormden.

Op vrijwel alle andere mijnsites verdwenen dergelijke gebouwen. Daardoor geldt be-MINE vandaag als een van de best bewaarde mijnsites van Europa.

Voor Bèrke Vanderstraeten blijft de mijn vooral een plek van hard werken én verbondenheid.

Bèrke als gids aan het huidige Mijnmuseum met de laatste kolenwagen die naar boven werd gebracht.

"De solidariteit onder de mijnwerkers, van alle nationaliteiten, was groot", vertelt hij. De werkomstandigheden in de ondergrond waren erg moeilijk. "Er hing veel stof en de hitte was enorm. Door de jaren heen verbeterden de werkomstandigheden dankzij de modernisering. Het werk werd meer met zware machines uitgevoerd, maar het bleef altijd zwaar."

Op 28 oktober 1989 sloot de mijn van Beringen definitief haar deuren. Het delven van steenkool was te duur geworden in vergelijking met energiebronnen zoals aardgas en olie.

"Dat kwam veel te snel", zucht Vanderstraeten. "We hadden kinderen die nog studeerden. Sommigen konden nog enkele jaren in Zolder aan de slag, maar toen ook die mijn in 1992 als laatste sloot, was het definitief voorbij."

Na de sluiting bleef Bèrke de site trouw. Als vrijwilliger in het Mijnmuseum leidt hij bezoekers door de geschiedenis van de Limburgse mijnbouw.

"Met een groep oud-collega's wilden we elkaar blijven zien. Het museum gaf ons de kans om dat te blijven doen én tegelijk onze verhalen door te geven."

Na de mijnsluiting kreeg de Limburgse Reconversie Maatschappij (LRM) de opdracht om de site nieuw leven in te blazen. Vandaag heeft ongeveer 70 procent van het vastgoed een nieuwe bestemming gekregen, met onder meer een duiktoren, klimcentrum, winkels en woningen.

De toekomst van de kolenwasserijen hing lange tijd aan een zijden draadje. Het onderhoud van de gebouwen en de herbestemming ervan kostte handen vol geld.

In 2017 werd een vergunning afgeleverd om een van de gebouwen te slopen. Dat leidde tot meer dan 1.300 bezwaarschriften. Uiteindelijk werd de Vlaamse Bouwmeester ingeschakeld en werd gekozen voor behoud en herbestemming.

"De realisatie van be-MINE is een van de hoogtepunten van het Limburgse reconversieverhaal", zegt LRM-CEO Tom Vanham. "Net het behoud van de kolenwasserijen maakt deze site uniek."

In de Getuigenissenkamer ontdek je meer dan 400 getuigenissen van verschillende generaties die vertellen wat de mijn vandaag voor hen betekent.

Op de oude mijnsite beweegt er veel. Op de Avonturenberg is op de oude Mijnterril een grote speelzone en een mountainbikeparcours aangelegd. Er is daarnaast ook een duikcentrum, klimpark, zwembad en winkelzone. Daar komen binnenkort nog Mineset en be-NATURE bij, in de oude kolenwasserijen. Mineset moet in april 2028 openen.

"Het verhaal van dat belevingscentrum is al heel lang geleden begonnen en kende een moeilijk parcours", vertelt gedeputeerde Igor Philtjens (Anders). 

"Maar ondertussen zijn alle violen gelijkgestemd. We gaan in Mineset een hommage brengen aan alle Limburgse mijnwerkers. Want zij hebben Limburg gevormd zoals het nu is. We gaan de diversiteit van Limburg benadrukken. In de kolenwasserij, het waterkasteel en de koeltoren brengen we het verhaal van al de 7 Limburgse mijnsites. Bezoekers zullen een wandeling van 1,7 kilometer kunnen doen doorheen de Limburgse mijngeschiedenis met originele objecten uit de tijd van de sluiting”. 

Een andere kolenwasserij wordt omgevormd tot be-NATURE, een opvallend natuurproject midden in het industriële erfgoed.

"De kern van het gebouw wordt weggehaald en maakt plaats voor een weelderig natuurgebied", zegt directeur Karolien Sas van be-MINE. "Bezoekers wandelen straks dwars door de robuuste staalconstructie en eindigen boven op een uitkijktoren met zicht over de hele site."

Voor de laatste kolenwasserij wordt nog een invulling gezocht.

In be-NATURE neemt de natuur het over in de gebouwen.

Ook buiten de mijngebouwen in Beringen liggen er nog grote uitdagingen. De mijnkathedraal, het mijnstadion en de tuinwijken vragen blijvende investeringen.

"Beringen beschikt over een uitzonderlijk erfgoed", zegt burgemeester Thomas Vints (CD&V). "Dat is een enorme troef, maar tegelijk vraagt het veel onderhoud en middelen."

Het voormalige stadion van Beringen FC moet op termijn uitgroeien tot een multifunctioneel sportcomplex. De plannen bevinden zich nog in de studiefase.

Intussen blijft de site bezoekers aantrekken. De Avonturenberg ontvangt jaarlijks zo'n 50.000 bezoekers en be-MINE on Ice lokte vorig jaar 48.500 mensen. Met de opening van Mineset hoopt de provincie het aantal bezoekers van het Mijnmuseum te laten groeien van 30.000 naar 100.000 per jaar.

Beringen-Mijn nu

Voor oud-mijnwerker Bèrke Vanderstraeten is dat misschien wel de mooiste evolutie. Waar vroeger steenkool bovengehaald werd, ontdekken vandaag duizenden bezoekers het verhaal van de mensen die er jarenlang onder de grond werkten.