Van koolmijn naar creatief centrum: hoe de mijn van Winterslag het culturele hart van Genk werd

Artikel luisteren

6min

Meer info

Waar vroeger in Winterslag (Genk) duizenden kompels ondergronds verdwenen, wandelen vandaag studenten, kunstenaars en filmliefhebbers tussen de gerestaureerde mijngebouwen. De mijn van Winterslag vond na de sluiting een verrassende nieuwe bestemming: C-mine werd het creatieve hart van Genk.

Samenvatting:

• De voormalige mijn van Winterslag in Genk is sinds 2002 gerestaureerd en heet nu C-mine, een creatieve site met onder meer een cultuurcentrum, een bioscoop, de LUCA School of Arts en ateliers.

• De mijn startte in 1917 en sloot op 31 maart 1988. Genk koos na de sluiting voor cultuur en creativiteit, en de site trekt jaarlijks ongeveer een miljoen bezoekers.

• Burgemeester Wim Dries (CD&V): "Vandaag is C-mine bekend tot ver buiten Limburg. Het is uitgegroeid tot een ontmoetingsplek waar cultuur, creativiteit en ondernemerschap samenkomen."

• Oud-mijnwerker Toni Caddeo is tevreden met het resultaat: "Hier hebben ze iets moois gemaakt van ons werk." Binnenkort worden de schachtbokken gerestaureerd.

De mijn van Winterslag startte met de steenkoolproductie in 1917 en groeide uit tot een van de grootste mijnen van Limburg. Op 31 maart 1988 viel definitief het doek.

De vraag was niet alleen wat er met de gebouwen zou gebeuren, maar ook hoe Genk zichzelf opnieuw zou uitvinden.

125 jaar geleden werd er steenkool gevonden in de Limburgse grond. Er werden 7 koolmijnen opgericht, waar arbeiders uit heel Europa in zware omstandigheden werkten.

60 jaar geleden sloot Zwartberg als eerste mijn, in 1992 sloot de laatste mijn in Zolder. Daarna werden de sites herbestemd en kwamen kunst, economie en toerisme in de plaats. Dat lange reconversieverhaal is vandaag bijna afgerond. VRT NWS zoekt alle locaties opnieuw op.

Waar bij de andere voormalige mijnsites in Limburg gekozen werd voor toerisme, recreatie of economie, zette Genk in Winterslag volop in op cultuur en creativiteit.

Na de sluiting in 1988 werden er al renovaties gedaan, maar in 2002 begon de restauratie van de historische mijngebouwen. De site kreeg een nieuwe naam: C-mine, wat verwijst naar cultuur, creativiteit en cinema. Vandaag huizen er een cultuurcentrum, een bioscoop, de LUCA School of Arts, creatieve bedrijven en tal van ateliers. De Vennestraat groeide intussen uit tot een levendige multiculturele winkelstraat en de site ontvangt jaarlijks ongeveer een miljoen bezoekers.

Burgemeester Wim Dries (CD&V) zag die evolutie van dichtbij.

"Zelf ben ik nog getrouwd in de mijngebouwen, lang voor ze werden gerestaureerd", vertelt hij. "In de Barenzaal hebben wij de bezinning en ons trouwfeest gedaan. Dat is natuurlijk een blijvende herinnering voor mij." Vandaag is C-mine bekend tot ver buiten Limburg. "Het is uitgegroeid tot een ontmoetingsplek waar cultuur, creativiteit en ondernemerschap samenkomen."

De keuze voor cultuur was destijds niet vanzelfsprekend. Toch bleek ze achteraf een schot in de roos.

"Met de komst van onder meer kunstenaar Piet Stockmans, de bioscoop en het cultuurcentrum kreeg Winterslag een volledig nieuwe identiteit."

De oude mijngebouwen blijven indrukwekkend

De reconversie beperkte zich niet tot de historische mijnsite. Al in de jaren negentig werd met het Hermes-project ruimte gecreëerd voor bedrijven op de voormalige mijnterreinen. Vandaag zijn er grote logistieke spelers gevestigd en blijft de economische activiteit groeien. "Iedereen kent ondertussen wel Essers en de grote magazijnen van IKEA en Lidl”, zegt Dries. 

Ook de restauratie gaat verder. “We zijn in 2002 begonnen met de restauratie van de mijngebouwen en die zijn op ruim 20 jaar tijd allemaal gerestaureerd en kregen ook een herbestemming." Binnenkort zijn de iconische schachtbokken opnieuw aan de beurt.

"Het gaat prachtig worden als het klaar is. Dat erfgoed blijft het uithangbord van de site. We willen het ook voor de volgende generaties bewaren."

Een nieuwe renovatie voor de schachtbokken

Voor ex-mijnwerker Toni Caddeo is Winterslag veel meer dan een mooi gerestaureerde site.

Hij kwam in 1978 vanuit Sardinië naar Genk, aanvankelijk op bezoek bij zijn broer.

"Mijn broer werkte bij Ford Genk en wilde dat ik daar ook begon. Maar de mijn sprak mij veel meer aan. Het avontuur onder de grond trok mij."

Hij werkte er met plezier, ondanks de zware omstandigheden. "Het was hard, vuil en gevaarlijk werk, maar de kameraadschap was uniek."

Toen de mijn dreigde te sluiten, stond hij mee op de barricade. "We hebben jarenlang actie gevoerd. We wilden ons werk behouden."

Toni is trots op zijn werk als mijnwerker

Vandaag woont Toni net over de grens, in het Nederlandse Sint Geertruid. Daardoor ziet hij hoe verschillend beide Limburgen met hun mijnverleden zijn omgegaan.

"In Nederlands-Limburg hebben ze bijna alles afgebroken. Daar hebben veel mensen vandaag spijt van."

Over Winterslag spreekt hij met zichtbaar respect. "Hier hebben ze iets moois gemaakt van ons werk. In de bioscoop zie je nog altijd sporen van de mijn. Daardoor blijft de geschiedenis leven."

Zelf bezoekt hij nog geregeld voormalige mijnsites, ook in het buitenland. "Waar ik ook op vakantie ga, probeer ik een oude mijn te bezoeken."

Het mijnverleden wordt mooi in ere gehouden

C-mine is vandaag veel meer dan een voormalige mijnsite. Het is een plek waar erfgoed, kunst, onderwijs en ondernemerschap elkaar versterken. De schachtbokken herinneren nog altijd aan het industriële verleden.

Voor Toni blijft dat verleden tastbaar en leeft de ziel van de mijn nog voort. "Ik wil nog altijd proeven van de ondergrondse lucht", zegt hij met een glimlach.

Eerder bezochten we al de sites van Zwartberg, Houthalen, Waterschei en Eisden. Volgende week trekken we naar Beringen, waar be-NATURE een groene oase zal maken van de oude Kolenwasserijen.