Artikel luisteren
9min
Meer info
Al van bij het prille begin in 1997 wekken de 'GTA'-games controverse op. Een bewuste keuze van de makers, die bij elke titel ook kritischer worden voor het Amerika dat in de games wordt afgebeeld. Van een door drugs overspoeld Miami in de jaren 80 tot een moderne samenleving die gedomineerd wordt door corruptie, overconsumptie en sociale media.
Van Rockstar Games is eind 1997 nog geen sprake. Het is de Schotse studio DMA Design Limited, opgericht in 1988, die de originele 'Grand Theft Auto' op de markt brengt. De studio heeft op dat moment zijn strepen al verdiend met een andere klassieker: 'Lemmings'.
De allereerste 'GTA' is geen cijferkanon, maar valt wel op. Het is een 2D-game waarin je vanuit de lucht neerkijkt op een grote open wereld. Het doel van het spel? Zo snel mogelijk opklimmen binnen de criminele onderwereld.
Leuk detail: de toren op de cover van het originele doosje is Trump Tower, van huidig Amerikaans president Donald Trump.
Zonder reden auto's stelen, onschuldige mensen omverrijden en doodschieten: het kon toen ook al allemaal. Dat valt niet bij iedereen in goede aarde, maar de makers teren op controverse en doen er nog een schepje bovenop met een uitdagende mediacampagne.
In het Britse hogerhuis worden zelfs vragen gesteld over het nieuwe Schotse spel. Moeten we dit soort games toelaten? Leidt het misschien niet tot meer geweld in het echte leven? Een vraag die 30 jaar later nog steeds geen eenduidig antwoord kent. Wetenschappelijk onderzoeken vonden geen aantoonbare verbanden.
Dat politici 'GTA' aan banden willen leggen, draagt bij aan het bescheiden succes van de game. In de games die volgen, gaan de makers steeds verder. De redenering is simpel: in 'GTA' krijg je een accurate weerspiegeling van de mooie en de minder mooie dingen in onze maatschappij.
'Grand Theft Auto 2' (1999) verschijnt 2 jaar na de originele 'GTA', maar brengt eigenlijk weinig vernieuwing. Het spel gaat vooral de geschiedenisboeken in als de 'GTA' waarin je groepjes Elvis-imitatoren kan omverrijden voor een 'Elvis has left the building'-bonus.
Bij 'GTA III' (2001) verandert alles. Het spel wordt gezien als een van de meest baanbrekende games in de geschiedenis. De omschakeling van 2D naar 3D is spectaculair en geeft de speler nog meer het gevoel dat hij zelf de crimineel is die Liberty City onveilig maakt.
De open wereld voelt groots en realistisch aan en het spel wordt meteen een maatstaf voor alle toekomstige 'open-world games'. Ook het verhaal krijgt een upgrade. Het anonieme hoofdpersonage krijgt een volwaardige 'backstory' waarin verraad centraal staat.
De hoofdpersonages in de 'GTA'-games streven elk op hun manier de 'American dream' na. In 'Vice City' (2002) - dat zich afspeelt in Miami in de jaren 80 - doet hoofdpersonage Tommy dat door zich van kleine crimineel op te werken tot grootste drugsbaron van de stad.
We krijgen een Amerika te zien waarin macht en corruptie regeren. In 'Vice City' wordt ook de game-ervaring uitgebreid. Je kan van outfit veranderen en eigendommen kopen. Het is ook de eerste 'GTA'-game waarin je een stripclub kan bezoeken.
Het spel wekt opnieuw controverse op, wanneer blijkt dat spelers kunnen afspreken met sekswerkers om een gezondheidsboost te krijgen, en dat ze daarna hun geld kunnen terugkrijgen door de dames te doden.
De makers benadrukken dat de spelers hier zelf voor kiezen en dat ze daar op geen enkel moment toe aangezet worden. Iedereen is vrij om eigen keuzes te maken, hoe onethisch die ook zijn.
In 'GTA San Andreas' (2004) doen de makers daar nog een schepje bovenop. We krijgen winkels, kapperszaken en tattooshops, en je kan voor het eerst fitnessen, zwemmen, duiken of fietsen. De wereld wordt opnieuw een stuk realistischer.
Voor het eerst krijgt 'GTA' ook een Afro-Amerikaanse hoofdrolspeler. Carl 'CJ' Johnson is opgegroeid tussen de straatbendes in een arme buurt in Los Santos (Los Angeles) en probeert de waarheid te achterhalen achter de moord op zijn moeder.
We krijgen een weinig fraai beeld te zien van het Amerika van de jaren 90, waarin drugsgeweld, machtsmisbruik en racisme welig tieren.
Hot coffee mod
'GTA San Andreas' was goed voor een van de grootste 'GTA'-controverses ooit. Onderwerp van discussie is een 'minigame' die nooit in het uiteindelijke spel is beland, maar die wel ooit ontwikkeld is.
Een Nederlander slaagde erin om de 'minigame' vrij te spelen op basis van de broncode. Wat naar boven kwam, was een optie om als hoofdpersonage met dates naar bed te gaan.
De naam van de modificatie 'hot coffee' verwijst naar de vraag die gesteld wordt na een date in het spel: "Wil je nog even binnenkomen voor een koffie?" In het uiteindelijke spel stopt de interactie daar, maar in de code zat dus nog een andere optie verborgen.
In 'GTA IV' (2008) gaat immigrant Niko Bellic zeer expliciet op zoek naar 'The American Dream'. Zijn neef overtuigt hem om het goede leven in Liberty City (New York) te komen opzoeken, maar hij belandt in een klein appartementje en moet - letterlijk - knokken om het hoofd boven water te houden.
Het spel speelt zich af eind jaren 2000, een periode die getekend is door angst voor terrorisme en de financiële crisis. Het is ook het eerste 'GTA'-spel waarin de smartphone een hoofdrol krijgt.
'GTA IV' blijft grotendeels gespaard van controverse, al is de organisatie Mothers Against Drunk Driving niet opgezet met het feit dat je dronken kan rondrijden in het spel.
In 'GTA V' maken we opnieuw een sprong van enkele jaren. We komen terecht in de VS van de jaren 2010. Het spel krijgt 3 hoofdpersonages: ex-crimineel Michael heeft zijn American Dream bereikt en wil die vooral niet verliezen. Franklin gelooft dat hard werken de sleutel is tot succes, maar kiest voor het snelle geld. En 'redneck' Trevor toont wat er gebeurt wanneer vrijheid geen grenzen kent.
Die laatste staat centraal in een van de meest controversiële missies in 'GTA V'. Daarin krijgt Trevor van de FBI de opdracht om iemand te folteren om informatie te krijgen. De speler mag zelf kiezen hoe hij te werk gaat: waterboarden, elektrische schokken, tanden trekken of de man te lijf gaan met een steeksleutel.
'GTA V' is de meest maatschappijkritische 'GTA'-titel tot nog toe. De alomtegenwoordigheid van sociale media wordt op de korrel genomen, maar ook politici van alle strekkingen zijn kop van jut. Ook de thema's uit de voorbije games komen aan bod: machtsmisbruik, corruptie, racisme, angst voor terrorisme, complottheorieën, ...
'GTA V' wordt gezien als een van de beste games ooit en is zelfs in de 'GTA'-reeks buiten categorie. Vorige titels gingen 10 tot 30 miljoen keer over de toonbank, maar bij 'GTA V' spreken we over 230 miljoen verkochte exemplaren, weliswaar in 13 jaar tijd.
Dat 'GTA VI' de verkooprecords van zijn voorganger zal breken, staat buiten kijf, maar de nieuwe 'GTA' gaat ook de geschiedenisboeken in als eerste game in de franchise met een speelbaar vrouwelijk hoofdpersonage.
Lucia vormt samen met Jason het moderne 'Bonnie en Clyde'-misdaadkoppel dat centraal staat in het nieuwe spel. De rol van Lucia wordt vertolkt door actrice Manni L. Perez, onder meer bekend van gastrollen in tv-series als 'Jessica Jones', 'Chicago P.D.' en 'Law & Order: Special Victims Unit'.
Nog voor het spel op de markt was - én zelfs voor Rockstar had bevestigd dat zij de rol speelde - sleepte ze al een nominatie in de wacht voor 'beste performance' op The Game Awards die volgende maand worden uitgereikt in Los Angeles. Een show die ongetwijfeld volledig in het teken zal staan van 'GTA VI'.
Met Lucia Caminos krijgt 'GTA' eindelijk een speelbaar vrouwelijk hoofdpersonage.
Source: VRT NWS · Lise Van Rickstal
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira