VRT NWS Pano en Zembla (BNN VARA) gebruikten voor hun onderzoeksreportage 'De neonazi-files' een infiltrant. Hier vind je alle informatie over de werkwijze en de aanpak.
Gepubliceerd:4 minuten geleden
De opkomst van zogeheten ‘Active Clubs’ is een nieuw en maatschappelijk relevant verschijnsel. Veiligheidsdiensten in binnen- en buitenland waarschuwen al enkele jaren voor de opkomst van deze groepen. Naar buiten toe presenteren ze zich als groepen jonge mannen die samen sporten en fitnessen, maar onderhuids hangen ze ook neonazistisch gedachtengoed aan.
Het netwerk van active clubs opereert grotendeels in beslotenheid. De enige manier om zicht te krijgen op hoe het er daadwerkelijk in deze groepen aan toe gaat is van binnenuit. Daarom is besloten om iemand namens Zembla en VRT NWS Pano te laten infiltreren.
Wij kunnen geen precieze informatie geven over de duur van de infiltratie, om de veiligheid van de infiltrant te beschermen. Wel kunnen we zeggen dat het zeker geen kortdurende operatie is geweest.
Het was nodig om langere tijd in het netwerk te verblijven, om het vertrouwen van de groepsleden te winnen en goed zicht te krijgen op hun denkbeelden, de structuur van het netwerk en de diverse activiteiten.
We kunnen uit veiligheidsoverwegingen geen uitspraken doen over de identiteit (en de werkwijze) van de infiltrant. Zembla en VRT NWS Pano hebben de achtergrond van de infiltrant uitgebreid gecheckt. Hij is niet politiek gemotiveerd.
Duidelijk is dat het niet iemand is die al in extreemrechtse kringen verkeerde; het is dus geen spijtoptant. Ook heeft of had hij geen banden met anti-fascistische groepen.
Alle informatie afkomstig van de infiltrant is journalistiek geverifieerd. Het beeldmateriaal speelde daarbij een belangrijke rol. Aan de hand van de vele uren aan video- en audiomateriaal konden we vaststellen wat tijdens bepaalde bijeenkomsten werd gezegd en gedaan, welke groepen en personen aanwezig waren, wie een belangrijke rol vervulde en wat de uiteindelijke bedoeling was.
We hadden daarnaast ook inzage in (besloten) chatgroepen en hadden zo zicht op de discussies die zich binnen het netwerk afspelen.
Verklaringen van de infiltrant konden zo ook worden geverifieerd, naast de verificatie aan de hand van openbare bronnen.
De veiligheid van de infiltrant had voor de redacties van Zembla en Pano prioriteit. Van begin af aan zijn er procedures in gang gezet om risico’s te beperken.
De infiltratie verliep in nauw overleg met de eind- en hoofdredacties van de twee programma’s. Gedurende het hele proces zijn gepaste veiligheidsmaatregelen genomen. Op sommige locaties was extra beveiliging voorzien.
De operatie was alleen in zeer kleine kring bekend en communicatie verliep via beveiligde kanalen.
De infiltrant zelf kon op elk moment met de opdracht stoppen. Er is gedurende de hele operatie intensief contact met hem onderhouden, waarbij er voortdurend oog was voor zijn fysieke en geestelijke welbevinden.
Om de infiltrant te beschermen houden we zijn identiteit geheim en voeren hem volledig anoniem op in onze uitzendingen. Zijn stem is ook aangepast. Zijn bijdrage valt onder journalistieke bronbescherming, zoals vastgelegd in nationaal en Europees recht.
Het videomateriaal is door aanwezige leden van het neonazi-netwerk zelf gemaakt en verzameld in een cloudopslag.
Met dit ruwe materiaal werden propagandavideo’s gemonteerd die de groepen zelf verspreiden op hun socialemediakanalen.
De ‘drive’ waarin ze hun opnames bewaarden was gedurende een langere periode niet beveiligd en dus openbaar toegankelijk. De link die toegang geeft tot deze opslag is onder leden van het netwerk verspreid.
Zembla en Pano hebben deze link in handen gekregen en hadden zo toegang tot dit onbewerkte materiaal.
Aan de hand van de beelden uit het archief konden we met hulp van gezichtsherkenningsprogramma’s en sociale media-profielen de identiteit van tientallen aanwezigen vaststellen.
Locaties van bijeenkomsten hebben we weten te achterhalen met behulp van OSINT-technieken. Daarbij hebben we visuele kenmerken van foto’s en video’s, zoals het landschap of het interieur, geanalyseerd.
Daarnaast hadden we inzage in diverse (besloten) chatgroepen waarin groepsleden met elkaar communiceerden. Verder hebben we informatie geverifieerd aan de hand van diverse openbare bronnen, zoals krantenartikelen, archieven en bedrijfsregisters. Tenslotte hebben we de activiteiten van tientallen rechtsextremisten op Telegram, hun voornaamste communicatiekanaal, bekeken. In totaal gaat het om vele duizenden berichten.
Er zijn duidelijke banden tussen de Vlaamse en Nederlandse leden van verschillende Active Clubs. Active Club Dietsland bijvoorbeeld, draagt een naam die verwijst naar de mogelijke politieke vereniging van Vlaanderen en Nederland.
Vlamingen vechten op verschillende vechttoernooien in Nederland, Nederlandse leden waren op hun beurt aanwezig op de remigratie-betoging in Leuven.
Mede daarom hebben de twee redacties redactioneel en ook productioneel nauw samengewerkt.
Wij brengen alleen de leiders van groepen en personen met een publiek profiel in beeld. Zij worden in de uitzending om een reactie op ons onderzoek gevraagd. De gezichten van ‘gewone’ leden worden voorzien van een blur. Dat geldt ook voor de personen die de fight nights faciliteerden, bijvoorbeeld door hun erf beschikbaar te stellen, of door als medisch hulpverlener op te treden.
Het doel is niet om elk individueel lid of aanwezige te "exposen"; belangrijker is het internationaal mechanisme, de propaganda en de potentiële risico’s van het rechtsextremistische netwerk te laten zien.
VRT NWS Pano en Zembla nemen principieel het standpunt in dat ze in beginsel geen informatie delen met opsporingsdiensten, omdat we als journalisten geen verlengstuk willen zijn van deze organisaties. Onze journalistieke taak is anders. Alleen in uitzonderlijke omstandigheden kan er sprake zijn van een plicht om melding of aangifte te doen. Daarvan was hier geen sprake.
VRT NWS Pano en Zembla delen de beelden ook niet met andere instanties. Deskundigen in de uitzending hebben alleen inzage gehad in het beeldmateriaal, het is niet aan hen verstrekt.
Source: VRT NWS
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira