Tabakologen over nicotinezakjes: zo herken je gebruik, zo help je jongeren stoppen

Nicotinezakjes: witte zakjes in een rond doosje.

Artikel luisteren

8min

Meer info

De onthullingen over nicotinezakjes in VRT NWS Pano hebben heel wat vragen opgeroepen bij jongeren én ouders. Maar hoe herken je het gebruik ervan? Wat kunnen scholen doen? En waar kun je terecht als je ermee wilt stoppen? Experts geven antwoord.

Samenvatting:

• Tabakologen zeggen dat nicotinezakjes moeilijk te herkennen zijn, omdat ze onder de lip zitten en niet ruiken. Ouders kunnen letten op potjes (in broekzakken), en scholen op leerlingen die plots misselijk en bleek worden.

• Verschillende experten vinden dat op scholen meer aandacht moet zijn voor nicotinezakjes. Tabakoloog Isabel Malfait: "Volgens mij moet preventie rond nicotinezakjes standaard in elk lessenpakket zitten, zeker in het 1e en 2e middelbaar." Gezond Leven is het daar niet mee eens.

• Gezond Leven raadt ouders aan om niet veroordelend met hun kind te praten. Wie wil stoppen, kan terecht bij Tabakstop, een tabakoloog of een huisarts.

"In de eerste plaats moet je natuurlijk weten wat nicotinezakjes zijn", vertelt Els Bosch, tabakoloog bij Rookstopcoach.be. "Ik hoor heel wat dertigers, veertigers en vijftigers die het product niet kennen."

"Het gebruik van nicotinezakjes is dan ook heel moeilijk te herkennen. Ze zitten natuurlijk onder de lip", zegt Pieter Debognies, tabaks- en nicotine-expert bij Het Vlaams Instituut Gezond Leven. "Nicotinezakjes ruik je bijvoorbeeld niet, het gebruik is moeilijker vast te stellen dan roken of vapen."

"Je kunt letten op verpakkingen of op wat je in broekzakken aantreft", aldus tabakoloog Isabel Malfait. Zie je een ronde afdruk in een broekzak, dan gaat het wellicht om een potje met nicotinezakjes.

Het ronde voorwerp in de broekzak is een potje met nicotinezakjes.

"Ook scholen moeten alert zijn wanneer leerlingen plots misselijk en bleek worden", zegt Bosch. "Dan is het goed om ook eens aan nicotinezakjes te denken."

Uit VRT NWS Pano blijkt dat het eerste gebruik van nicotinezakjes vaak leidt tot misselijkheid en braken. Maar is dat iets om je zorgen over te maken? "Haal het nicotinezakje in de eerste plaats meteen uit je mond", zegt tabakoloog Bosch.

"Zodra de nicotine is opgenomen, is het in principe al te laat om dat nog ongedaan te maken", gaat tabakoloog Malfait verder. "Het gaat om een soort nicotine-overdosis, die kan leiden tot misselijkheid, braken, diarree en hoofdpijn."

"Vervolgens is het wachten tot de nicotine is uitgewerkt. Ik ken mensen die door ernstige hartkloppingen naar de spoeddienst zijn gegaan. Het lichaam kan dus heel heftig reageren, maar je gaat er niet dood van", vertelt Malfait.

Bosch benadrukt wel dat de ernst van de klachten afhankelijk is van de ingenomen dosis. "Ik heb al jongeren gezien die zakjes gebruiken met 100 tot 150 milligram nicotine. Dan moet je je natuurlijk wel zorgen maken. Houd de hartslag en bloeddruk in de gaten en onderneem indien nodig actie."

"Ik zou niet meteen veroordelend reageren of het gesprek op een negatieve manier beginnen", zegt Debognies van Gezond Leven. "Dat kan averechts werken. Probeer ook na te gaan of je kind de risico’s van nicotinezakjes kent. Vertrek bijvoorbeeld vanuit een concrete aanleiding: 'Ik heb deze potjes met nicotinezakjes op je kamer gevonden'."

"Ook al ben je geschrokken, probeer rustig te blijven. Maak duidelijk dat je het gesprek aangaat met de beste bedoelingen. Leidt het gesprek tot te veel frustratie, probeer het dan op een later moment opnieuw", vertelt Debognies.

Ook Malfait erkent dat het niet altijd gemakkelijk is om met pubers in gesprek te gaan. "Je kunt hen natuurlijk ook doorverwijzen naar websites zoals die van Gezond Leven, naar een tabakoloog of naar een huisarts, die hen op de gevaren kan wijzen. Jongeren denken dat nicotinezakjes veel minder schadelijk zijn dan roken, maar ze kunnen tot een ernstige nicotineverslaving leiden. Het is dus belangrijk om daarover in gesprek te gaan."

"Leer kinderen ook om nee te zeggen", voegt Bosch eraan toe. "Nicotinezakjes worden nu eenmaal ook op scholen gebruikt."

Voor volwassenen is een andere aanpak nodig dan voor jongeren, benadrukt Debognies. "We merken dat sommige volwassenen nicotinezakjes gebruiken om te stoppen met roken, maar daarvoor bestaat geen overtuigend wetenschappelijk bewijs. Bovendien zijn veel studies naar deze producten gefinancierd door de tabaksindustrie."

Tabakoloog Malfait geeft zelf regelmatig uitleg over nicotinezakjes op scholen. Ze vindt dat preventie rond nicotinezakjes standaard in elk lessenpakket moet zitten, zeker in het 1e en 2e middelbaar. "Dat is de grootste risicogroep. We moeten jongeren sensibiliseren en het onderwerp bespreekbaar maken. Jongeren beseffen vaak niet welke rommel ze binnenkrijgen."

Ook tabakoloog Bosch pleit voor meer preventie. "Toen ik begon met het geven van voordrachten, kreeg ik vanuit de overheid te horen dat we er beter niet over spraken, om 'geen slapende honden wakker te maken'. Maar je merkt dat jongeren nicotinezakjes inmiddels allemaal kennen. Voorlichting is dus belangrijk. We moeten duidelijk maken wat die producten met je lichaam doen en hoe snel je eraan gewend kunt raken."

Jongeren proberen vaak op eigen initiatief te stoppen met nicotinegebruik. Dat juichen we uiteraard toe, maar met externe begeleiding stijgen de slaagkansen

Pieter Debognies (Gezond Leven)

Maar niet iedereen is het daarmee eens: Gezond Leven raadt af om nicotinezakjes klassikaal te bespreken. De organisatie pleit voor een gerichte aanpak, om te vermijden dat leerlingen die de producten nog niet kennen, op ideeën worden gebracht. "Ook zonder nicotinezakjes expliciet onder de aandacht te brengen, kunnen leerkrachten inzetten op nicotinepreventie", klinkt het.

"Onze lespakketten behandelen diverse nicotineproducten, waaronder sigaretten en vapes", zegt Debognies. "We zien de laatste tijd dat jongeren verschillende nicotineproducten door elkaar gebruiken. Daarom kiezen we voor een globale aanpak, waarbij we vooral inzetten op educatie en sensibilisering."

"Bij tabakologen en Tabakstop kun je terecht voor hulp bij het stoppen met nicotinezakjes", zegt Bosch. "We hebben al veel positieve ervaringen met gebruikers die wilden stoppen."

"We zien de laatste tijd ook dat leerlingen op school hulp kunnen krijgen. Daarnaast proberen jongeren vaak op eigen initiatief te stoppen met nicotinegebruik. Dat juichen we uiteraard toe, maar met externe begeleiding stijgen de slaagkansen", aldus Debognies.

Uit mijn ervaring blijkt dat jongeren een moeilijke doelgroep kunnen zijn

Tabakoloog Els Bosch

"Je kunt bijvoorbeeld ook bellen naar de hulplijn van Tabakstop als je alleen informatie wilt", vertelt Malfait. "Je krijgt er deskundige begeleiding van tabakologen en de drempel is laag. Of je kunt het probleem bespreken met je ouders of leerkrachten. Erkennen dat je een probleem hebt, is al een belangrijke stap."

Ook Marc Verheyen, werkzaam bij Respiratoire Gezondheid en Stafmedewerker Rookstop, ziet een belangrijke rol weggelegd voor tabakologen en huisartsen. "We richten ons niet alleen op het stoppen zelf, maar ook op het aanleren van nieuwe copingmechanismen, bijvoorbeeld bij verveling en omgaan met stress. Bij jongeren verloopt dat gedeeltelijk anders dan bij volwassenen. We besteden bijvoorbeeld ook aandacht aan groepsdruk."

"Bij volwassenen probeer ik de nicotinedosis af te bouwen. Bij jongeren speel ik ook in op hun identiteit. Wil je je hele leven verslaafd zijn? Uit mijn ervaring blijkt dat jongeren een moeilijke doelgroep kunnen zijn", besluit Bosch.

Nog vragen over nicotinezakjes? Neem zeker eens een kijkje op de website van Gezond Leven .

Tabakstop kan je bellen op het gratis nummer 0800 111 000.