Na maanden van protest gaan Serviërs naar de stembus: is dit het einde van het tijdperk-Vucic?

Artikel luisteren

7min

Meer info

Kan de protestbeweging in Servië na 2 jaar actievoeren de partij van aftredend president Aleksandar Vucic van de macht verdrijven? Dat zal moeten blijken na de vervroegde parlementsverkiezingen morgen. De oppositie moet een oneerlijke strijd voeren, zeggen waarnemers: "Het is extreem moeilijk, maar niet onmogelijk."

Fluitjes, claxons, scanderende en zingende studenten: zo klinkt de soundtrack van de protestbeweging die Servië al 2 jaar lang in z'n greep houdt.

Het begint allemaal op 1 november 2024. Een betonnen luifel stort in voor het station van Novi Sad, 16 mensen komen om het leven.

Een tragisch ongeval, dat volgens veel mensen in Servië te wijten is aan corruptie in de regering van (ondertussen aftredend) president Aleksandar Vucic.

De protestbeweging wordt geleid door studenten, maar krijgt steun van jong en oud.

Er komt protest op gang. Dat begint bij studenten, maar verspreidt zich al snel naar de rest van de samenleving. De beweging organiseert grote betogingen en wandeltochten door heel het land, om zo veel mogelijk mensen van hun zaak te overtuigen: de regering van Vucic is corrupt en moet weg, klinkt het.

Zo ook 2 dagen voor de verkiezingen. De studenten trekken te voet in 3 grote colonnes naar de hoofdstad Belgrado.

Ik voeg me bij een van de karavaans in Nova Pazova. Daar spreek ik met Natalija, die meewandelt vanuit Novi Sad. Anderhalf jaar geleden ontmoette ik haar daar voor het eerst, op de universiteitscampus die ze samen met haar medestudenten barricadeerde. 

Sindsdien is er veel veranderd: "We moesten heel wat serieuzer worden, maar nu zijn we eindelijk aangekomen bij de verkiezingen, waar we al zo lang om vragen."

De beweging is inderdaad uitgegroeid van een studentenprotest tot een politieke kracht, die hoopt om de partij van Vucic, die al meer dan 10 jaar de plak zwaait in Servië, van de macht te verdrijven. 

"Dit is echt iets wat Servië nog nooit heeft gezien", zegt Natalija. "Iedereen is deel van de campagne. We doen dit allemaal, omdat we oprecht willen dat er iets verandert."

Studente Natalija is na twee jaar betogen moe, maar nog altijd strijdvaardig.

De protestbeweging neemt deel aan de verkiezingen met de Studentenlijst. Ondanks wat de naam doet vermoeden, staan daar geen studenten zelf op. Wel academici en andere mensen uit de professionele wereld.

Een van hen is Ksenija Djordjevic, architect en ingenieur. Of zij als niet-politicus in staat is om een land te besturen? "Uiteraard. Ik heb grote projecten geleid over heel Europa. Daarom ben ik, net als veel andere mensen uit de zakenwereld, veel capabeler dan de meeste politici, zeker weten."

Op de studentenlijst staan geen studenten, maar professionals, zoals ingenieur-architect Ksenija Djordjevic.

Ook toeschouwers die de studentenkaravaan in Nova Pazova komen aanmoedigen, hebben vertrouwen in een bestuur geleid door de protestbeweging. "Ze zullen de basis leggen, de hoeksteen voor onze nieuwe manier van leven", denkt Milos.

Maar er zijn ook mensen die het daar niet mee eens zijn. Dobrovije, een gepensioneerde oud-burgemeester van Nova Pazova, zegt dat hij zonder twijfel op de partij van Vucic zal stemmen. 

Hij vindt dat politici beoordeeld moeten worden op wat ze verwezenlijken, en volgens hem heeft Vucic de afgelopen jaren historische dingen bereikt, als het gaat over wegeninfrastructuur, gezondheidszorg en onderwijs.

"Mijn pensioen is met 150 procent gestegen. Mijn vrouw en ik hebben een comfortabel leven, we kunnen op vakantie naar Griekenland en Turkije. Dat kan je niet vergelijken met 10, 15 jaar geleden."

Gepensioneerden zoals Dobrovije uit Nova Pazova ontvingen in augustus een financiële bonus van de regering. Een cadeau van Vucic om stemmen te kopen?

In augustus hebben alle gepensioneerden, zoals Dobrovije, een eenmalige uitbetaling gekregen van 300 euro. Veel geld als je weet dat de laagste pensioenen minder dan 300 euro per maand zijn. Ook families en veteranen hebben een bonus gekregen van 200 euro, en alle andere volwassenen 50 euro. 

"In totaal waren die uitbetalingen goed voor 1 miljard euro", zegt Rasa Nedeljkov van CRTA, een organisatie die aan verkiezingswaarneming doet.

"1 miljard euro dat wordt uitgedeeld zonder enig beleid, zoals bijvoorbeeld het bestrijden van armoede of economische problemen. Het werd gewoon voorgesteld als een cadeau van president Vucic."

Het is een van de middelen die de regering voorhanden heeft om de verkiezingen makkelijker te winnen. Daarnaast zijn de staatsmedia regeringsgezind, en werknemers die voor overheidsinstellingen werken worden onder druk gezet om voor de partij te stemmen, en dat ook te bewijzen.  

"Mensen hogerop de ladder, hogere ambtenaren, moeten die druk ook uitoefenen op de werknemers onder hen, en op hun vrienden en familie. Zo is het een soort pyramidespel om stemmen te verzekeren."

De partij van aftredend president Vucic (op de foto) is ervan overtuigd dat ze de verkiezingen zal winnen.

Predrag Rajic was adviseur van de premier, tot die aftrad na de ramp in Novi Sad. Nu is hij de eerste staatssecretaris in het ministerie van publieke administratie en lokaal zelfbestuur. Een hoge functionaris in de partij van Vucic dus. Ik spreek hem op het ministerie.

Hij ontkent dat er druk wordt uitgeoefend uit eender welke richting: "Vraag maar aan eender welke medewerker hier, een overheidsinstelling, of ik gezegd heb dat ze op de partij moeten stemmen."

"De oppositie wil na de verkiezingen zeggen dat ze verloren hebben, niet omdat mensen hen niet wilden, maar omdat de boosaardige Servische Progressieve Partij (de partij van Vucic, nvdr.) iets verkeerd gedaan heeft."

Ondanks de ongelijke strijd zeggen peilingen nog altijd dat het een nek-aan-nekrace kan worden, zegt Nedeljkov: "Het is extreem moeilijk, maar het is niet onmogelijk."

Andersom beschuldigen Vucic en zijn partij de protestbeweging van geweld: "Als ze verliezen, zullen het niet zo'n vrolijke beelden zijn van wandeltochten. Je zal beelden zien van zij die ons aanvallen of Servische instellingen proberen plat te branden."

Nonsens, zegt Ksenija Djordjevic.

De studentenbeweging roept op om te gaan stemmen, en om die stemmen vreedzaam te verdedigen. "Het is een klassiek voorbeeld van hoe dit regime geweld probeert uit te lokken."

"De mensen in Servië zijn verenigd. Ze wachten op vrijheid, en gerechtigheid en de rechtsstaat en waardigheid. En dat zijn exact de dingen die we terug zullen brengen."

Zullen de studenten de overwinning behalen, zoals op hun verkiezingsaffiches staat?