'De pikkers' van Albert Servaes (1922)
Artikel luisteren
7min
Meer info
Mudel in Deinze wijdt voor het eerst in 43 jaar een tentoonstelling aan Albert Servaes. Hij was een van de eerste Vlaamse expressionisten, had een voorliefde voor religieuze thema's en is vooral bekend van zijn rauwe 'Kruisweg'. Voor het eerst komt ook de collaboratie van Servaes aan bod.
Overzichtstentoonstellingen met werk van tekenaar en schilder Albert Servaes (1883-1966) zijn niet dik gezaaid. Dat heeft alles te maken met zijn Duitsgezindheid tijdens de Tweede Wereldoorlog. Servaes werd daarvoor bij verstek veroordeeld nadat hij naar Zwitserland was gevlucht.
“In de aanloop naar deze tentoonstelling hebben we heel wat vragen gekregen van het grote publiek”, zegt An Meirhaeghe, wetenschappelijk medewerker van Mudel. “Oei, durven jullie dat aan, zijn jullie je bewust van de moeilijkheid van deze man?”
Boer van Albert Servaes (1920)
"We hebben grondig onderzoek gevoerd dat na te lezen is in een publicatie, waarin we alle feiten op een rijtje zetten. De tijd was rijp voor een tentoonstelling, vonden we. Ook om aan te tonen wat voor een pionier Servaes was binnen het expressionisme", zegt An Meirhaeghe van Mudel.
"Dit deel van het verhaal moeten we ook vertellen, beseften we. Hier kunnen we niet meer neutraal over blijven of zwijgen. Het is een periode in zijn leven die benadrukt moet worden."
Dus hangt er in Deinze tussen alle kunstwerken van Albert Servaes een beruchte foto, waarop hij te zien is als leider van een delegatie Vlaamse kunstenaars, eind 1940 op bezoek bij Joseph Goebbels, de propagandaminister van het naziregime.
Albert Servaes en andere kunstenaars in 1940 op bezoek bij Joseph Goebbels
Albert Servaes werd in 1947 bij verstek veroordeeld tot 10 jaar gevangenisstraf. Dat werd later verminderd en uiteindelijk kreeg hij gratie. Hij was zelf België ontvlucht in 1944 en woonde de rest van zijn leven in Zwitserland.
Wat werd hem precies verweten? Hij had openlijk sympathie voor de Duitse bezetter en was betrokken bij collaborerende organisaties. En hij deed aan economische collaboratie, met verkoopstentoonstellingen in Duitsland.
Daarnaast heeft lang een gerucht gecirculeerd dat hij de zoon van collega-kunstschilder Evarist De Buck (van wie ook werk te zien is in Deinze) verklikt zou hebben. De zoon kwam niet meer terug uit de kampen.
"Daar is geen bewijs voor gevonden en daar is hij niet voor veroordeeld, maar dat was wel wat mensen doorvertelden en wat zwaar op hem woog," zegt An Meirhaeghe.
Terwijl Servaes in Zwitserland zat, werd zijn familie hard aangepakt na de oorlog. Een van zijn dochters werd verkracht in de gevangenis en pleegde later zelfmoord.
Een zeer beladen geschiedenis dus, die lang na de Tweede Wereldoorlog is blijven doorwerken. In 1961 lokte een tentoonstelling met werk van Servaes in Brugge tegelijk veel bezoekers én tegenstanders uit verzetskringen die kwamen protesteren.
Ook in 1961 maakt de BRT een lang interview met Albert Servaes in Zwitserland voor de reeks ‘Ten huize van’. De oorlogsjaren kwamen daarin nauwelijks aan bod. Toch werd het programma pas na de dood van Servaes in 1966 uitgezonden.
In 'Ten huize van' blikt Servaes uitgebreid terug op zijn beginjaren, waarin hij het boerenleven ontdekte. Hij woonde en werkte in Sint-Martens-Latem. De liefde voor het landschap, de landarbeiders op het veld, de karakterkoppen van de boeren: je leest het in veel van zijn werken die te zien zijn in Deinze.
"Ik verstond die boeren. Ik vind die mensen van den buiten grote mensen. Ze waren in hun levenswandel ondubbelzinnig gebonden aan God en zijn eeuwigheid", vertelde Servaes in 'Ten huize van'.
Servaes was een diepgelovig man, op het mystieke af. "Dat wilde hij in een dagelijkse setting plaatsen. Hij beeldde bijbelse taferelen af tegen een normale, alledaagse achtergrond", verduidelijkt An Meirhaeghe. "Bij Servaes zie je een symbiose van het religieuze, het landschap en het dagelijks leven."
Bij Servaes zie je een symbiose tussen het religieuze, het landschap en het dagelijks leven
An Meirhaeghe, Mudel Deinze
Servaes, die er met zijn witte baard en zijn pij uitzag als een monnik, was sterk getroffen door het lijdensverhaal van Christus. Hij heeft wel 10 versies van de kruisweg gemaakt met de 14 staties, van de veroordeling van Christus tot zijn dood.
Uit de kruisweg van Luithagen van Albert Servaes (1919)
De beroemdste kruisweg van Servaes is die van Luithagen uit 1919. Grote houtskooltekeningen geven rauw het lijden weer van een graatmagere, hologige Christus in verwrongen houdingen. "Hier heeft hij zijn volledige kunnen getoond”, zegt An Meirhaeghe. "Maar net omdat het zo menselijk werd getoond, kwam er kritiek vanuit Rome, een ban zelfs, waardoor het werk niet meer gepresenteerd mocht worden."
De kruisweg van Luithagen verdween naar een klooster in Nederland en is nu tijdelijk integraal, met alle 14 staties, te zien in Mudel in Deinze. Later zou Albert Servaes nog andere kruiswegen tekenen en schilderen, onder meer voor de trappistenabdij van Orval. Religie was de rode draad in zijn werk, tot het einde van zijn leven in Zwitserland, toen hij veel 'zoetere' afbeeldingen maakte.
Pieta van Albert Servaes (1920)
De expo gaat ook in op zijn band met concullega Constant Permeke, die hem zijn wegbereider noemde. Albert Servaes wordt dan ook beschouwd als de pionier van het Vlaamse expressionisme.
Dat legde hem geen windeieren; voor de Tweede Wereldoorlog was Servaes heel populair en ook internationaal actief. Hij nam meerdere keren deel aan de Biënnale van Venetië. Koningin Elisabeth bezat verschillende werken van hem. In de expo zijn ook uitzonderlijke filmbeelden te zien van een boottocht van Elisabeth op de Leie, in artistiek gezelschap, met ook Servaes er graag bij.
De tentoonstelling in Mudel brengt zo’n 250 tekeningen, schilderijen en archiefstukken samen, ook met werk van tijdgenoten als Permeke, De Saedeleer of Minne, uit de eigen Mudel-collectie, maar ook uit andere musea in Brussel, Antwerpen Gent of Oostende. Veel werk komt uit privéverzamelingen en was nog nauwelijks eerder te zien.
Vlucht naar Egypte van Albert Servaes (1917)
Praktische info: 'Albert Servaes. Pionier van het expressionisme' is te zien in Mudel Deinze van 21 november 2026 tot en met 16 met 2027. Auteurs Wim Lammertijn en Jacques Lust schreven het boek 'Albert Servaes. Pionier van het expressionisme", in een 2-talige (Nederlands-Engelse) uitgave bij Lannoo.
Source: VRT NWS · Kristien Bonneure
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira