Ooit 1 van de grootste beurzen van ons land, nu klaar voor haar comeback? "In Nederland hebben ze de Boekenbeurs nooit begrepen"

Ook koning Boudewijn en koningin Fabiola bezochten de Boekenbeurs in Antwerpen.

Artikel luisteren

7min

Meer info

Boekenliefhebbers kunnen opnieuw afzakken naar Antwerp Expo voor een boekenbeurs, 7 jaar na de laatste editie in de Scheldestad. De Antwerpse Boekenbeurs was lang één van de grootste beurzen van ons land en er werd jaloers naar gekeken vanuit buurlanden. "Ik heb er zelfs nog gesigneerd voor de koning", blikt schrijver Tom Lanoye terug.

Samenvatting:

• Na 7 jaar is er opnieuw een boekenbeurs in Antwerpen. Boektopia, dat ook de beurs in Kortrijk organiseert, brengt de beurs terug naar Antwerpen.

• De laatste Antwerpse Boekenbeurs ging door in 2019. Organisator Boek.be raakte door de coronapandemie in financiële problemen en ging failliet.

• De beurs begon in 1932 en was na Batibouw en het Autosalon de grootste van het land. In de hoogdagen kwamen er zo'n 180.000 bezoekers.Boektopia is "één grote boekhandel" met boeken per thema, zegt Maarten Van Steenbergen, uitgeefdirecteur bij Lannoo. Signeersessies, lezingen en workshops blijven.

Na financiële problemen bij organisator Boek.be en de laatste editie in de Scheldestad, in 2019, moest de Antwerpenaar het enkele jaren stellen zonder boekenbeurs. Nochtans had de Antwerpse Boekenbeurs op dat moment een rijke geschiedenis met meer dan 80 edities en werd er vanuit de buurlanden jaloers naar gekeken.

De Boekenbeurs trok altijd een breed publiek.

"De allereerste Boekenbeurs in onze stad vond plaats in 1932", zegt Michaël Vandebril, eventcoördinator voor Boeken en Letteren bij de stad Antwerpen. "De beurs is daarmee één van de oudste van Europa. Ze werd georganiseerd door de Vereniging ter Bevordering van het Vlaamse Boekwezen, het latere Boek.be."

Na Batibouw en het Autosalon was het de grootste beurs van ons land. Met de Boekenbeurs wilde de organisator lezen en leesplezier bevorderen, voor een breed publiek. "Echt alle lagen van de bevolking kwamen daarvoor naar de Stadsfeestzaal", aldus Vandebril. "Het was meteen een succes en de Boekenbeurs is alleen maar blijven groeien."

De Boekenbeurs werd in de jaren 70 te groot en verhuisde daarom naar Antwerp Expo.

In 1971 werd de beurs zelfs te groot voor de Stadsfeestzaal en moest ze verhuizen naar het Bouwcentrum, zoals Antwerp Expo vroeger genoemd werd. "Er kwamen toen al meteen 85.000 bezoekers naartoe, heel veel voor die tijd."

De Boekenbeurs was ontzettend populair en alle media waren er aanwezig. Ook veel belangrijke figuren lieten er hun gezicht zien. "Ik heb zelfs nog een boek gesigneerd voor de koning", vertelt schrijver Tom Lanoye. 

Schrijver Tom Lanoye herinnert zich zijn 1e boekenbeurzen nog goed.

Hij herinnert zich zijn eerste boekenbeurzen nog heel goed. "Mijn meest memorabele was die toen mijn boek 'Kartonnen Dozen' uitkwam", blikt Lanoye terug. "Dat was in het begin van de jaren 90 toen de Boekenbeurs echt in haar piekjaren zat."

"Geregeld spreken mannen mij er nog over aan dat ze toen een exemplaar van 'Kartonnen Dozen' hebben laten signeren, met mij gebabbeld hebben en dat dat voor hen een soort van eerste 'coming-out' was."

Lanoye is blij dat er opnieuw een boekenbeurs naar Antwerpen komt, ondanks kritiek die hij in het verleden had op de 'commercialisering' van de beurs. "Het was de laatste jaren iets te veel een selfiesafari geworden waarbij auteurs meer poseerden dan signeerden."

Volgens Lanoye is de echte literatuur er steeds meer in de verdrukking geraakt en kwam er steeds meer aandacht voor bijvoorbeeld kookboeken. "De Boekenbeurs was aan vernieuwing toe. Er zijn tegenwoordig zoveel manieren om je vrije tijd in te vullen of om kennis te verwerven, niet meer enkel via literatuur."

Zelfs voetballer Kevin De Bruyne kwam al eens signeren op de Boekenbeurs.

"Er zou op de Boekenbeurs meer ruimte moeten zijn voor discussies over literatuur. Dat kan dan perfect gecombineerd worden met eilanden voor kookboeken en dergelijke. Het moet naast elkaar kunnen bestaan." Zo is hij in zijn kritiek een stuk milder dan enkele jaren geleden.

Hec Leemans, tekenaar van de populaire stripreeks van F.C. De Kampioenen, heeft zijn eerste handtekeningen nog gezet in de Stadsfeestzaal. "Ik heb sinds de jaren 70 alle boekenbeurzen in Antwerpen meegemaakt, tot en met de laatste in 2019", vertelt Leemans.

In de hoogdagen, in het begin van de jaren 2000, kwamen er zo'n 180.000 bezoekers naar de Boekenbeurs. "In 2009 was er zoveel volk dat stond aan te schuiven voor een handtekening van mij en acteurs van De Kampioenen, dat de organisatie de beurs bijna moest afsluiten. Alle gangen stonden vol en niemand kon nog bewegen."

In het verleden was er kritiek op de focus op kookboeken en minder op literatuur.

Leemans begrijpt de kritiek van Tom Lanoye, maar vindt het ook logisch dat er standen zijn voor bijvoorbeeld kookboeken. "Zo'n beurs volgt natuurlijk de markt, hè. In veel boekenwinkels vind je nu eenmaal ook veel kookboeken."

De Boekenbeurs moet ook geld opleveren, zegt Leemans. Dat bleek ook bij het einde van de Antwerpse beurs, toen de organisator door de coronapandemie in financiële problemen raakte en uiteindelijk failliet ging.

In Nederland hebben ze nooit begrepen dat wij betalen om vervolgens nog eens te betalen voor een boek

Michaël Vandebril, Boeken en Letteren stad Antwerpen

"De eerste beurzen waren gratis, maar na een paar jaar vroegen ze 1 Belgische Frank als inkomticket", zegt Michaël Vandebril. "Die prijs is altijd blijven stijgen (een ticket voor volwassenen voor Boektopia kost nu 16 euro, red.). In Nederland hebben ze het altijd gek gevonden dat wij betalen om vervolgens nog eens te betalen om boeken te kunnen kopen."

Na de start van Boektopia in Kortrijk, werd er al een tijd afgeteld naar de dag waarop er opnieuw een boekenbeurs in Antwerpen zou plaatsvinden. In Kortrijk lokte Boektopia dit jaar zo'n 46.000 bezoekers op 6 dagen tijd.

"Bij het nieuws dat er in Kortrijk een grote boekenbeurs zou worden georganiseerd, was er wel heel wat commotie over", zegt Maarten Van Steenbergen, uitgeefdirecteur bij Lannoo. "Nu kunnen we toch stellen dat dat geen slechte beslissing was. Hopelijk kunnen we met de Antwerpse editie dit jaar een ander boekenpubliek aanspreken"

Daarom wilde Boektopia uitbreiden naar Antwerpen, en niet Kortrijk vervangen door een beurs in de Scheldestad. Er wordt verwacht dat er naar de beurs in Antwerp Expo vooral bezoekers vanuit Limburg, Vlaams-Brabant en de provincie Antwerpen zullen afzakken. 

Bezoekers van Boektopia moeten niet exact hetzelfde verwachten als de vroegere Boekenbeurs, verduidelijkt Van Steenbergen. "Boektopia is eigenlijk 1 grote boekhandel waarbij alle boeken thematisch verdeeld zijn, en niet per uitgeverij", aldus Van Steenbergen. 

Vroeger had je per uitgever een kassa, nu is dat centraal geregeld. "Heel de beleving met signeersessies, lezingen of workshops, is wel behouden. Het is nu echt een beurs waar je heel de dag naar evenementen kan gaan."