'Jurassic Park' in het echt? Onderzoekers vinden mogelijke rode bloedcellen in 115 miljoen jaar oud dinosaurusfossiel

Artikel luisteren

6min

Meer info

Wetenschappers hebben in een dinosaurusbot van 115 miljoen jaar oud structuren gevonden die op rode bloedcellen lijken, samen met chemische sporen van bloedmoleculen. De vondst komt uit de resten van een kleine vleesetende dinosaurus die leefde in het huidige Brazilië. Toch zijn niet alle onderzoekers ervan overtuigd dat het daadwerkelijk om fossiele rode bloedcellen gaat.

Samenvatting:

• Onderzoekers vonden in een dinosaurusbot van 115 miljoen jaar oud structuren die op rode bloedcellen lijken, samen met chemische sporen van bloedmoleculen.

• Het bot komt van de kleine vleesetende dinosaurus Aratasaurus museunacionali, die leefde in het huidige Brazilië.

• Niet alle onderzoekers zijn overtuigd: onder meer paleontologe Mary Schweitzer plaatst vraagtekens bij de bevindingen.

Een mug die bloed zuigt bij een dinosaurus, gevangen raakt in een klomp barnsteen, miljoenen jaren later wordt teruggevonden en uiteindelijk wordt gebruikt om dinosaurus-DNA te reconstrueren en de dieren opnieuw tot leven te wekken: het is een scène uit 'Jurassic Park' die al meer dan 30 jaar tot de verbeelding spreekt.

De werkelijkheid is vooralsnog een pak minder spectaculair, maar onderzoekers hebben wel iets ontdekt dat tot de verbeelding spreekt: mogelijke resten van rode bloedcellen in een dinosaurusfossiel.

De mogelijke bloedcellen kwamen aan het licht bij de analyse van botten van de Aratasaurus museunacionali. Deze kleine, vleesetende dinosaurus leefde ongeveer 115 miljoen jaar geleden in het gebied dat vandaag het noordoosten van Brazilië vormt.

De fossielen werden in 2008 ontdekt in een mijn en worden sindsdien bewaard in het Nationaal Museum van Brazilië. Onderzoekers namen de botten van een achterpoot onder de loep en stoten daarbij op opvallende structuren.

Met behulp van een krachtige elektronenmicroscoop ontdekten ze kleine, ronde structuren in de kanaaltjes in het bot waar vroeger bloedvaten doorheen liepen. De structuren vertoonden gelijkenissen met rode bloedcellen.

Een gelijkenis op basis van een microscoopbeeld is op zich niet voldoende om te besluiten dat het effectief om bloedcellen gaat. De onderzoekers voerden daarom ook verschillende chemische analyses uit.

Daarbij vonden ze onder meer heem, een stof die een belangrijk onderdeel vormt van hemoglobine. Dat is het eiwit in rode bloedcellen dat zuurstof door het lichaam transporteert. Heem bevat ijzer en speelt ook een belangrijke rol bij de rode kleur van bloed.

De onderzoekers troffen daarnaast sporen aan van afbraakproducten van heem en van aminozuren, de bouwstenen van eiwitten zoals collageen. Dat laatste is een belangrijk bestanddeel van onder meer bindweefsel.

Hoofdonderzoeker Kliti Grice, organisch geochemicus aan Curtin University in Australië, noemt de vondst een wereldprimeur. Volgens haar is dit de eerste keer dat onderzoekers in een fossiel rode bloedcellen aantreffen die ook chemische sporen van heem bevatten.

Dat zachte biologische structuren zo lang bewaard kunnen blijven, roept vragen op. Normaal breken cellen en andere zachte weefsels relatief snel af na de dood van een dier.

De onderzoekers vermoeden dat de specifieke omstandigheden waarin de dinosaurus begraven raakte, een rol hebben gespeeld. Het dier kwam wellicht terecht in ondiep water, waar weinig zuurstof aanwezig was en micro-organismen de resten mogelijk afschermden en hielpen bewaren. Ook een mineraal, hausmanniet, zou een rol kunnen hebben gespeeld.

Het is nog niet duidelijk of het onderzoeksteam daadwerkelijk rode bloedcellen heeft gevonden, of de afdruk die deze cellen hebben achtergelaten. Grice omschrijft het als "een mogelijke minerale en moleculaire echo van de oorspronkelijke biologie van de dinosaurus".

Mary Schweitzer, paleontologe aan de North Carolina State University in de Verenigde Staten, heeft zelf eerder resten van bloedvaten en zachte weefsels ontdekt in dinosaurusfossielen. Zij plaatst alvast vraagtekens bij de bevindingen.

Hoe uitzonderlijker een waarneming, hoe grondiger je alternatieve verklaringen moet onderzoeken

Kliti Grice, hoofdonderzoeker aan Curtin University in Australië

Volgens haar zouden rode bloedcellen van dinosaurussen een uitstulping ter hoogte van de celkern moeten vertonen. De structuren die de onderzoekers nu hebben gevonden, zijn eerder hol. Dat doet vermoeden dat het mogelijk om iets anders gaat, stelt ze.

Ook hoofdonderzoeker Grice benadrukt dat voorzichtigheid geboden is. "Als wetenschapper moet enthousiasme heel snel gevolgd worden door scepsis. Hoe uitzonderlijker een waarneming, hoe grondiger je alternatieve verklaringen moet onderzoeken."

Als bijkomend onderzoek de bevindingen bevestigt, kan dat nieuwe mogelijkheden openen voor de studie van dinosaurussen. Wetenschappers zouden dan niet alleen naar hun botten en lichaamsbouw kunnen kijken, maar ook meer te weten kunnen komen over hun oorspronkelijke biologie. Denk aan hun bloed, stofwisseling en hoe actief ze waren.

"Het doel is niet om DNA voor 'Jurassic Park' te vinden", aldus Grice. "We willen achterhalen hoeveel moleculaire informatie miljoenen jaren in fossielen bewaard kan blijven."

Volgens de onderzoekers is er nog heel wat werk aan de winkel. Ze willen de resultaten nu toetsen aan andere fossielen, uit verschillende omgevingen en van andere groepen dinosaurussen. Daarvoor hoeven ze niet noodzakelijk op zoek naar nieuwe vondsten: ook fossielen die al jarenlang bewaard worden, kunnen met de nieuwste technieken opnieuw onderzocht worden.

Misschien komt de volgende grote ontdekking over dinosaurussen dus niet van een toevallige vondst tijdens een opgraving in de woestijn, maar van een onderzoeker die een vergeten fossiel uit een museumcollectie opnieuw onder de loep neemt.

Het onderzoek is verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS). Dat vind je hier .