'Nobelprijs voor statistiek' uitgereikt: maak kennis met de Belg die de prijs van 1 miljoen dollar uit eigen zak betaalt

Peter Rousseeuw, de oprichter van de Rousseeuw Prijs voor statistiek.

Artikel luisteren

5min

Meer info

In Leuven hebben de ontwikkelaars van R, gratis geavanceerde statistische software, de Rousseeuwprijs voor Statistiek ontvangen. Het prijzengeld van 1 miljoen dollar wordt volledig gefinancierd door emeritus hoogleraar Peter Rousseeuw. "We gebruiken hetzelfde systeem als de Nobelprijs", vertelt de wiskundige.

Samenvatting:

• In Leuven hebben de ontwikkelaars van R, gratis en open source statistische software, de Rousseeuw Prijs voor Statistiek gekregen. De helft van het prijzengeld van 1 miljoen dollar gaat naar vijf professoren, de andere helft naar de 22 overige leden van het R Core Team.

• Professor emeritus Peter Rousseeuw (70) financiert de prijs zelf en baseert hem op de Nobelprijs. Een internationale onafhankelijke jury, samengesteld door de Koning Boudewijnstichting, kiest de laureaten.

• Volgens juryvoorzitter Maria-Pia Victoria-Feser heeft het team de financiële drempels weggenomen: "Daardoor beschikken onderzoekers wereldwijd over dezelfde statistische instrumenten, ongeacht de middelen van hun instelling, ook in ontwikkelingslanden."

In de Universiteitshal in Leuven is vandaag voor de 3e keer de Rousseeuw Prijs voor statistiek uitgereikt. Het gaat om een officieuze Nobelprijs voor de statistiek, genoemd naar de man die de prijs financiert: Peter Rousseeuw, de 70-jarige emeritus hoogleraar aan de KU Leuven.

Net zoals het hoofd van de Zweedse chemicus en industrieel Alfred Nobel op de medaille van de Nobelprijzen prijkt, staat ook het hoofd van de Belgische wiskundige Peter Rousseeuw op de medaille van zijn eigen prijs.

Door R beschikken onderzoekers wereldwijd over dezelfde statistische instrumenten, ongeacht de middelen van hun instelling, ook in ontwikkelingslanden

Juryvoorzitter Maria-Pia Victoria-Feser

De Rousseeuw Prijs is dan ook geïnspireerd op de Nobelprijs. "We gebruiken hetzelfde systeem en ook het prijzengeld is even hoog. Alleen wordt onze prijs om de 2 jaar uitgereikt in plaats van jaarlijks. Bovendien kan hij aan maximaal 5 mensen worden toegekend, terwijl het er bij de Nobelprijs hooguit 3 zijn", zegt Rousseeuw.

Volgens een legende wilde Nobel geen wiskundeprijs opnemen, omdat zijn vrouw hem zou hebben bedrogen met een wiskundige, al is het waarschijnlijker dat hij weinig praktisch nut zag in de discipline.

Rousseeuw wil met zijn prijs vooral meer erkenning voor statistiek. "Het is de hoeksteen van alle wetenschappen, maar het grote publiek weet daar weinig over. Nochtans is het een bijzonder levendig vakgebied."

Aan de prijs hangt een bedrag van 1 miljoen dollar, omgerekend zo'n 900.000 euro. Dat geld komt volledig van Rousseeuw zelf. Over de laureaten heeft hij niets te zeggen: zij worden geselecteerd door een internationale en onafhankelijke jury, samengesteld door de Koning Boudewijnstichting.

Dit jaar gaat de prijs naar de 5 leden van het R Core Team. De helft van het prijzengeld, 500.000 dollar, gaat naar professoren Brian Ripley, Martin Maechler, Kurt Hornik, Peter Dalgaard en Luke Tierney. De andere helft wordt verdeeld onder de 22 overige leden van het team.

R ontstond begin jaren 1990. Op dat moment was geavanceerde statistische software vaak duur en daardoor slechts voor een beperkt publiek bereikbaar. De ontwikkelaars achter R daarentegen maakten hun software gratis.

De 5 leden van het R Core Team.

"Door R gratis en open source te houden, heeft het R Core Team de financiële drempels weggenomen die de toegang tot geavanceerde data-analyse lange tijd beperkten", zegt juryvoorzitter Maria-Pia Victoria-Feser. "Daardoor beschikken onderzoekers wereldwijd over dezelfde statistische instrumenten, ongeacht de middelen van hun instelling, ook in ontwikkelingslanden."

"Het is een beetje zoals Wikipedia", zegt Rousseeuw. "Vroeger waren encyclopedieën duur, vandaag kan iedereen gratis alle kennis raadplegen."

Tijdens de coronapandemie gebruikten Belgische onderzoekers R onder meer om op basis van cijfers van Sciensano in kaart te brengen hoe snel het virus zich in ons land verspreidde. Miljoenen onderzoekers, studenten, ziekenhuizen, bedrijven en overheden over de hele wereld gebruiken het programma vandaag.

Alfred Nobel richtte de Nobelprijs op nadat zijn broer was overleden en verschillende media ten onrechte berichtten dat hijzelf gestorven was. De necrologieën waren bijzonder vernietigend. Nobel werd omschreven als een "handelaar in de dood" vanwege zijn uitvinding van dynamiet. Daarom zette hij volgens de overlevering zijn fortuin in voor de Nobelprijzen, zodat hij positiever herinnerd zou worden.

"Bij mij komt die prijs niet uit zo'n schuldgevoel voort", lacht Rousseeuw. "Ik heb hoogstens ervoor gezorgd dat beleggers 1 procent meer of minder verdienden." De meest geciteerde wiskundige van België vergaarde zijn fortuin immers door 12 jaar te werken voor beursbedrijf Renaissance Technologies op Wall Street.

Het is absoluut de bedoeling dat deze prijs blijft bestaan

Peter Rousseeuw

"Ik heb daar behoorlijk wat geld verdiend en een deel daarvan opzijgezet om deze prijs op te richten, maar ook bijvoorbeeld studiebeurzen te financieren."

Nobel maakte de uitreiking van zijn prijs zelf nooit mee, Rousseeuw wel. "Alles aan mijn testament overlaten zoals Nobel leek me een te groot risico, dus ben ik er zelf aan begonnen."

Maar kan de prijs ook op lange termijn blijven bestaan? Of is het fortuin van Rousseeuw eindig? "Ik gebruik enkel de interest op mijn kapitaal. Het is absoluut de bedoeling dat deze prijs blijft bestaan."