Onze kust kwetsbaar voor stijgende zeespiegel: "Al bij 2 graden opwarming komen woningen, havens en windmolens in gevaar"

Blankenberge, hier na de doortocht van storm Eunice, is een van de plekken aan de Belgische kust die het meest risico loopt.

Havens die stilvallen, woningen die onder water lopen en windmolens die beschadigd raken: het zijn scenario's waarmee we aan de Noordzee rekening moet houden. Al bij een klimaatopwarming van 2 graden Celsius komt belangrijke infrastructuur aan onze kust in gevaar. Dat waarschuwt het Belgisch klimaatrisicocentrum CERAC. Ook gewone stormen kunnen door de stijgende zeespiegel steeds meer schade aanrichten.

Samenvatting:

• Het Belgisch klimaatrisicocentrum CERAC waarschuwt dat belangrijke infrastructuur aan de Noordzee al bij 2 graden opwarming in gevaar komt. Het gaat dan bijvoorbeeld om zeewering, havens, woningen, windparken en militaire domeinen.

• Door de zeespiegelstijging richten ook gewone stormen vandaag al steeds meer schade aan.

• De havens van Zeebrugge, Oostende en Nieuwpoort en lager gelegen kustgebieden zijn extra kwetsbaar. Bij een overstroming lopen wegen, water-, stroom- en telecomnetwerken gevaar.

• Mensen met een laag inkomen, kinderen, ouderen en mensen met een beperking lopen het meeste risico, omdat ze minder snel kunnen reageren of evacueren.

• De onderzoekers vragen een duidelijkere verdeling van de bevoegdheden, waarschuwingssystemen en een kustinrichting die rekening houdt met de zeespiegelstijging na 2050.

• Ondertussen blijft het wachten op het Strategisch Beleidsplan Kustvisie, dat de kust moet beschermen tegen een zeespiegelstijging van 3 meter. Dat is al sinds 2024 af, maar is nog niet goedgekeurd door de Vlaamse regering.

Even terug naar 18 februari 2022. Storm Eunice raast over de Noordzee. Aan onze kust slaan 2 grote schepen op drift.

Het vrachtschip Diamond Sky dobbert stuurloos door 2 windparken. Dat het daarbij geen enkele windmolen raakt, is "een mirakel", oordeelt waarnemend gouverneur Anne Martens later.

De tanker Maersk Nimbus, met 31.000 ton brandstof aan boord, moet dan weer noodgedwongen voor anker in het windmolenpark C-power. Ook die veroorzaakt geen schade.

Zoveel geluk zouden we bij een toekomstige storm wel eens niet meer kunnen hebben, waarschuwt het klimaatrisicocentrum CERAC vandaag. Samen met het Koninklijk Instituut voor Natuurwetenschappen heeft het de risico's opgelijst die het Belgische deel van de Noordzee loopt door de klimaatverandering. 

Dat stukje zee is vrij smal en ondiep, maar wordt druk gebruikt voor scheepvaart, visserij, energie en toerisme. En die druk neemt jaar na jaar toe.

De klimaatverandering zet nog meer druk op de ketel. In 2024 kwam de zeespiegel in Oostende al 23,6 centimeter hoger dan in 1951. Dat heeft al tastbare gevolgen, want om die verhoging de baas te kunnen, moet het strand steeds verder opgehoogd worden. Hoe hoger de zeespiegel immers, hoe groter de schade extreme golven en stormen kunnen veroorzaken.

Het strand in Oostende.

En aan de Belgische Noordzee staat ook heel wat kwetsbare infrastructuur. Denk naast de windparken ook aan havens, zeewering, , kabels, pijpleidingen, scheepvaartroutes, militaire en toeristische sites en (niet in het minst) lager gelegen kustgemeenten die in de toekomst dreigen te overstromen bij extreem weer.   

Het CERAC wijst specifiek naar de havens van Zeebrugge, Oostende en Nieuwpoort. Die zijn economisch belangrijk, maar door het beperkte aantal routes ernaartoe ook kwetsbaar. Zeebrugge speelt ook een belangrijke militaire rol, want het huisvest een marinebasis.

Maar ook lager gelegen gebieden aan de dichtbebouwde kustlijn, bijvoorbeeld het hinterland van Blankenberge, lopen gevaar. Woongebieden, het verkeersnet, de watertoevoer, afvalwatersystemen, de elektriciteitsvoorziening en telecommunicatie-infrastructuur: het dreigt allemaal onder te lopen als de zeewering het zou begeven. 

Vooral huishoudens met lage inkomens, kinderen, ouderen en mensen met een beperking zijn in zo'n geval het kwetsbaarst. Zij kunnen minder snel reageren op waarschuwingen, of evacueren.

De versnipperde bevoegdheden maken het er ook niet gemakkelijker op als er zich zo'n ramp zou voordoen. De verantwoordelijkheid is nu verdeeld over federale en Vlaamse overheidsdiensten, havenautoriteiten, energie-operatoren en milieuorganisaties. Daardoor kan het onduidelijk worden wie wat moet doen, en waar slachtoffers terecht kunnen.

Ondergelopen wijken, platgelegde havens, vernielde windparken... Het klinkt misschien als het scenario van een slechte rampenfilm, maar de dreiging is volgens het CERAC zeer reëel.

Al bij een opwarming van 2 graden Celsius moet er sterk rekening mee gehouden worden, waarschuwen de onderzoekers. Momenteel is de wereld met zo'n 1,4 graden opgewarmd in vergelijking met 1850, voordat de mens massaal fossiele brandstoffen begon te verbranden. En we zijn op weg naar 2,8 graden extra. Bovendien kan zelfs de kleinste toename van extreem weer ook nu al zware gevolgen hebben, zo bewees storm Eunice in 2022.

Daarom moeten de spreekwoordelijke gaten nu gedicht worden. De onderzoekers pleiten voor een duidelijkere verdeling van de bevoegdheden en voor waarschuwingssystemen.

Ook onze infrastructuur en de inrichting van de kust moeten mee evolueren met de stijgende zeespiegel. Vandaag houden we daarbij nog te weinig rekening met wat er na 2050 gebeurt, waarschuwen de onderzoekers.

Windmolens voor de kust van Zeebrugge.

Nochtans bepalen de beslissingen van nu hoe kwetsbaar de kust in de 2e helft van deze eeuw wordt. Het gaat dan bijvoorbeeld over de uitbreiding van offshore wind, energie-eilanden, investeringen in de havens, kabelcorridors, voedselvoorziening en zelfs de indeling van strandzones.

Er is weliswaar een Vlaams Masterplan Kustveiligheid, maar dat dateert al van 2011 en houdt slechts rekening met een zeespiegelstijging van 30 centimeter. Dat zal dus vrij snel achterhaald zijn.

Daarom is er gewerkt aan een opvolger, het Strategisch Beleidsplan Kustvisie. Die legt de lat op een zeespiegelstijging van 3 meter. De kust zou beschermd worden door bijvoorbeeld duinen en stranden op te hogen en te verbreden, en de kustlijn 100 meter zeewaarts te verleggen. Maar hoewel het plan al sinds 2024 klaar is, is het nog steeds niet van kracht. Het is nog niet afgeklopt binnen de Vlaamse regering.