Na melding van arts in UZ Gent: wanneer kan (of moet) een dokter naar het gerecht stappen?

Artikel luisteren

5min

Meer info

Dat een vrouw uit Deerlijk in verdenking is gesteld voor doodslag op 2 van haar kinderen en poging tot doodslag op een derde kind, komt doordat een arts onraad had geroken. Artsen zijn dan wel gebonden aan het beroepsgeheim, ze mogen in welbepaalde omstandigheden toch naar het gerecht stappen, zegt Sofie Vanassche, onderzoeksexpert aan het instituut voor strafrecht van de KU Leuven.

Artsen hebben vandaag een meldrecht, geen plicht. Dat wil zeggen dat ze stappen mogen zetten wanneer ze op de hoogte zijn van bepaalde situaties, maar hier niet toe verplicht zijn.

"Ons strafwetboek onderscheidt twee gronden op basis waarvan artsen iets mogen melden: de noodtoestand en het wettelijk meldrecht", steekt Vanassche van wal in 'Zijn er nog vragen?' op Radio 1. De noodtoestand is op zich vrij helder: een situatie waarin ernstig, dreigend gevaar heerst. Toch zijn er hier ook nog enkele voorwaarden aan verbonden.

"Belangrijk is dat het gevaar actueel is, het mag dus nog niet geweken zijn. Misdrijven die plaatsvonden in het verleden of gevaar dat zich in de toekomst afspeelt, zijn dus niet voldoende. Het moet wel degelijk gaan om nakend gevaar," aldus Vanassche.

Een arts kan het beroepsgeheim enkel breken als dat de enige manier is om gevaar te voorkomen of te bestrijden

Sofie Vanassche, onderzoeksexpert aan het instituut voor strafrecht van de KU Leuven

De tweede voorwaarde is de subsidiariteit. Dat wil zeggen dat het doorbreken van het beroepsgeheim noodzakelijk is om het gevaar te voorkomen of te bestrijden. "Met andere woorden: er is geen andere manier, dit is het enige en laatste redmiddel. De arts moet eerst binnen de hulpverlening zoeken naar oplossingen en pas als daar niks kan baten, kan het beroepsgeheim geschonden worden."

Een derde voorwaarde is dat een arts enkel het beroepsgeheim mag doorbreken als dat nodig is om een hoger belang te beschermen, bijvoorbeeld het leven of de fysieke integriteit van iemand.

Als aan al deze voorwaarden voldaan is, kan een arts een zuiver preventieve aangifte doen. 

De tweede grond, het wettelijk meldrecht, is een specifieke toepassing van de noodtoestand. "Die heeft om politieke redenen een wettelijke verankering gekregen, in de nasleep van de zaak-Dutroux." Hierbij veronderstelt men dat er wél al een misdrijf heeft plaatsgevonden op een minderjarig of kwetsbaar slachtoffer.

"De wetgever heeft een lijst gemaakt met misdrijven die een ernstig en dreigend karakter hebben en waarvan men dus melding mag maken. Op dat lijstje staan onder meer doodslag, slagen en verwondingen, verlating van een minderjarige en nog een hele reeks seksuele misdrijven," verduidelijkt Vanassche.

"Maar ook hier moet er sprake zijn van een gevaar. Als het slachtoffer intussen overleden is en dus zelf niet meer in gevaar is, moeten er minstens aanwijzingen zijn dat er gevaar bestaat dat andere minderjarige of kwetsbare personen slachtoffer zouden worden van één van die misdrijven. Denk hierbij bijvoorbeeld aan broers of zussen in een gezin waar kindermisbruik plaatsvindt."

Intussen gaan er stemmen op om van het wettelijk meldrecht een plicht te maken. Daartoe werd vorig jaar een wetsvoorstel ingediend. Maar niet iedereen is dat idee genegen. Ook Vanassche niet.

"We moeten ons afvragen wat de rol van een hulpverlener precies is. Hulpverleners zijn geen informanten van justitie. Het is niet aan hen om misdrijven op te sporen of aan waarheidsvinding te doen. Bovendien zet zoiets de vertrouwensrelatie met een patiënt zwaar onder druk. Om nog maar te zwijgen van het algemene vertrouwen in de hulpverlening. Denk maar aan iemand die zich seksueel aangetrokken voelt tot minderjarigen. Zal die persoon nog hulp durven zoeken als hij weet dat de hulpverlener stante pede naar het parket moet stappen om aangifte te doen?"

Hulpverleners zijn geen informanten van justitie

Sofie Vanassche, onderzoeksexpert aan het instituut voor strafrecht van de KU Leuven

"Als we kiezen voor een meldplicht, nemen we automatisch ook aan dat dat gerechtelijke pad dé oplossing is. Er bestaat geen 'one size fits all'-oplossing. Situaties van kindermishandeling of partnergeweld zijn vaak erg delicaat en beladen. Er kan een complexe machtsdynamiek spelen, of slachtoffers voelen zich op een of andere manier nog loyaal ten aanzien van de dader en willen nog geen aangifte. Als artsen verplicht worden om dan toch melding te maken, bestaat de kans dat de slachtoffers een tweede keer slachtoffer worden, deze keer van de situatie."

Vanassche wijst erop dat artsen anoniem te rade kunnen gaan bij andere instanties, zoals het Vertrouwenscentrum Kindermishandeling of het Ondersteuningscentrum Jeugdzorg. "Hulpverleners kunnen daar casussen anoniem bespreken en aftoetsen welke stappen nodig zijn in elk specifiek geval. Het is heel belangrijk om die optie te overwegen alvorens naar de procureur te stappen."