Na de onthullingen over jongerenkerk Go Church: hoe herken je beïnvloeding en controle, en hoe kan je reageren?

Artikel luisteren

7min

Meer info

De onthullingen over Go Church in VRT NWS Pano hebben heel wat vragen opgeroepen bij zowel jongeren als ouders. Hoe herken je dat iemand onder invloed raakt van een beweging? Wat helpt wel, en wat werkt net averechts? Ontwikkelingspsycholoog Bart Soenens (UGent) en godsdienstpsycholoog Johan Detraux geven antwoord.

Jongeren zijn in het algemeen gevoeliger voor groepsdruk en vormen van radicalisering omdat ze zich volop ontwikkelen en nood hebben aan houvast. "Ze zijn op zoek naar een plaats in de wereld en naar antwoorden op vragen over zichzelf en hun toekomst", zegt ontwikkelingspsycholoog Bart Soenens (UGent).

Wie worstelt met die zoektocht, kan zich sneller aangetrokken voelen tot groepen die duidelijke antwoorden bieden. "Zo'n organisatie reikt een kant-en-klaar pakket aan van waarden, overtuigingen en levensdoelen. Voor onzekere jongeren kan dat bijzonder aantrekkelijk zijn."

Sociale media maken het mogelijk om jongeren dag en nacht te bereiken via hun smartphone

Johan Detraux, godsdienstpsycholoog

Die kwetsbaarheid heeft niet noodzakelijk te maken met een moeilijke thuissituatie. Ook ervaringen zoals pesten of sociale uitsluiting kunnen een rol spelen. "Zo'n beweging biedt niet alleen identiteit, maar ook verbondenheid. Wie daar beide vindt, ontwikkelt vaak een sterke loyaliteit aan de groep."

Volgens godsdienstpsycholoog Johan Detraux kunnen ook negatieve levensgebeurtenissen, psychische problemen en een sterke behoefte aan zekerheid iemand kwetsbaarder maken voor beïnvloeding. "Veel sektarische bewegingen bieden een eenvoudig wereldbeeld waarin ze op alle mogelijke vragen een antwoord lijken te hebben."

Ook sociale media spelen een rol. Waar organisaties vroeger van deur tot deur gingen of mensen op straat aanspraken, kunnen ze vandaag de klok rond jongeren bereiken via hun smartphone.

Volgens Detraux, zelf ooit Jehova's Getuige, verloopt rekrutering meestal geleidelijk. Nieuwe leden worden overladen met aandacht, complimenten en warmte. Dat fenomeen, bekend als "love bombing", geeft hen het gevoel eindelijk gezien en gewaardeerd te worden. "Voor jongeren die zich eenzaam voelen of worstelen met hun zelfbeeld kan dat bijzonder aantrekkelijk zijn."

Daarnaast proberen veel bewegingen een gevoel van exclusiviteit of mystiek te creëren. Nieuwkomers krijgen de indruk dat ze deel uitmaken van iets uitzonderlijks, een bovennatuurlijke kracht die buitenstaanders niet begrijpen. "Bepaalde muziek, belichting, geuren, kleuren of kleding kunnen die ervaring versterken."

Zodra het vertrouwen gewonnen is, worden ze stap voor stap ingewijd in de overtuigingen van de groep. "Vaak start het met de beginleer, zeer oppervlakkig en toegankelijk.” Uiteindelijk verschuift het zwaartepunt naar beïnvloeding en controle, waardoor kritisch denken en afstand nemen steeds moeilijker worden.

Als een jongere onder invloed raakt van zo'n beweging, zijn er vaak opvallende gedragsveranderingen. Ze kunnen plots hobby's laten vallen, anders beginnen te eten of zich terug te trekken uit activiteiten die vroeger belangrijk voor hen waren. "Vaak hoor je familieleden zeggen: we herkennen hem of haar niet meer", zegt Detraux. "Het is moeilijk om er de vinger op te leggen, maar er is íets veranderd."

Ook veranderingen in taalgebruik kunnen een alarmsignaal zijn. Veel groepen ontwikkelen een eigen jargon dat leden geleidelijk overnemen. Daarnaast loont het om aandacht te hebben voor hun uitgaven: waar gaat hun geld naartoe?

Volgens Detraux is een directe confrontatie meestal geen goed idee. Uitspraken als "je zit in een sekte" of "je bent gehersenspoeld" werken vaak averechts. "Veel organisaties bereiden hun leden daar vooraf al op voor. Als je die woorden gebruikt, bevestig je net het idee dat buitenstaanders hen niet begrijpen." Ook kritische boeken of documentaires overtuigen zelden.

Belangrijker is om de communicatie open te houden en oprechte interesse te tonen. "Probeer te begrijpen wat de persoon binnen de organisatie vindt en verdiep je tegelijk in de technieken die de beweging gebruikt."

Als het maanden of jaren duurt om iemand te beïnvloeden, duurt het ook even om die invloed te doorbreken

Johan Detraux, godsdienstpsycholoog

Detraux raadt verder aan om niet het geloof zelf aan te vallen, maar wel vragen te stellen bij de argumenten voor dat geloof. Het doel is niet om iemand te overtuigen, maar om opnieuw kritisch te leren nadenken. Dat vraagt tijd. "Als het maanden of jaren duurt om iemand te beïnvloeden, duurt het ook even om die invloed te doorbreken."

Daarnaast kan het helpen om opnieuw aansluiting te zoeken bij interesses, hobby's en activiteiten die belangrijk waren vóór de betrokkenheid bij de groep. "Sektarische bewegingen zorgen er vaak voor dat mensen zichzelf steeds meer verliezen. Door oude interesses opnieuw op te nemen, versterk je hun vroegere identiteit."

Professionele hulp inschakelen is vaak aangewezen. Ook raadt Detraux af om geld te geven als er vermoedens zijn van financiële uitbuiting binnen de organisatie.

Volgens Detraux ligt de belangrijkste oplossing uiteindelijk bij preventie. Jongeren moeten leren hoe beïnvloeding werkt, welke mechanismen organisaties gebruiken om leden aan zich te binden en hoe ze informatie kritisch kunnen beoordelen.

"Onderwijs speelt daarbij een belangrijke rol, net als ouders. Gesprekken over groepsdruk, sociale media en beïnvloeding hoeven niet te wachten tot er problemen ontstaan."

Nood aan een gesprek? Dan kan je 24/7 terecht bij Tele-Onthaal op het nummer 106. Je kan ook chatten via www.tele-onthaal.be .

Jongeren kunnen terecht bij Awel op telefoonnummer 102, of via chat op awel.be .

Wie met vragen zit over zelfdoding kan terecht op de Zelfmoordlijn, op het gratis nummer 1813 of op zelfmoordlijn1813.be.

Ook nws.nws.nws, het jongerenkanaal van VRT NWS, dook in het dossier. Hun reportage over Go Church kan je bekijken op dit YouTube-kanaal .