Veldbedden in de klas en gasflessen in huis: Kiev maakt zich op voor 5e oorlogswinter

Roman, Marina en Anja bereiden zich voor op een moeilijke winter.

Artikel luisteren

11min

Meer info

Kiev bereidt zich voor op een winter waarin stroom en verwarming opnieuw kunnen uitvallen. Na weken van Russische aanvallen op de energie-infrastructuur zijn 2 belangrijke warmtekrachtcentrales op de linkeroever van de hoofdstad zwaar beschadigd. Scholen worden er ingericht als opvangcentra en gezinnen slaan omvormers, batterijen en gasflessen in uit vrees voor nieuwe black-outs, zo stelt VRT NWS ter plaatse vast.

Samenvatting:

• Na weken van Russische aanvallen op de energie-infrastructuur liggen hele woonwijken van Kiev 's avonds in het donker, nog voor de winter goed begonnen is.

• Rusland viseert de warmtekrachtcentrales waarvan honderdduizenden inwoners afhankelijk zijn.

• In de wijk Troieshchyna worden 20 scholen ingericht als opvangcentra voor elk zo'n 500 mensen, met generator, veldbedden, water en warme maaltijden.

• Gezinnen zoals dat van Marina en Roman kopen zelf een omvormer met batterijen en een propaangasfles met verwarmingstoestel om meer zelfverzienend te zijn.

Regen valt met bakken uit de lucht in de straten van Lisovyi, een woonwijk op de linkeroever van de Oekraïense hoofdstad Kiev. Brede boulevards snijden door de wijk, geflankeerd door imposante appartementsblokken uit de jaren 60 en 70. Tienduizenden mensen wonen hier, haast anoniem tussen de eindeloze rijen beton.

Hier barstte op 13 oktober de hel los voor de bewoners van een van die blokken. Een taxichauffeur, een man van rond de 60, woont in het getroffen gebouw. "Het was rond half 11 's avonds", zegt hij, weggedoken in zijn donkerblauwe jas. "De raket boorde zich in het gebouw." Officieel vielen er 3 doden, maar bewoners maken gewag van 9. Dat cijfer konden we niet verifiëren.

Pal naast het getroffen gebouw zijn kleuterjuffen in de weer met peuters. Iets verderop ligt een voetbalterrein waar tieners duchtig sjotten, met uitzicht op de brokstukken van wat tot voor kort een intact woongebouw was.

In Lisovyi werd op 13 oktober een appartementsblok getroffen door een ballistische raket.

Oekraïne kreeg die avond, voor de 2e dag op rij, geen voorafgaande waarschuwing van zijn westerse partners over de inkomende ballistische raketten. De Oekraïense luchtmacht bevestigde dat achteraf. "We werden niet verwittigd", vertellen 2 andere bewoonsters van het gebouw, die anoniem willen blijven. "De raketten knalden neer als een donderslag bij heldere hemel."

Op datzelfde ogenblik, vertellen ze, kwamen nog meer ballistische raketten neer in de omliggende straten. "Volgens de eerste rapporten van de overheidsdiensten zijn ruim 3.000 appartementen beschadigd", weten ze.

Waarom precies deze woonwijk onder vuur ligt, is niet ver te zoeken. De 2 dames zeggen het in koor: "Ze proberen TETs-6 te raken en te vernietigen." Dat is de warmtekrachtcentrale waarvan Lisovyi rechtstreeks afhankelijk is voor verwarming en stroom. Honderdduizenden mensen zijn erop aangewezen.

Volgens president Zelensky was die avond vooral TETs-4 het doelwit, een gelijkaardige centrale verderop in Darnytsia, maar in de uren daarna werden alle 3 de warmtekrachtcentrales van de stad bestookt.

Met de winterkou in aantocht probeert Rusland de Oekraïense bevolking voor de 5e winter op rij te breken. Het bombardeert alles wat van ver of dichtbij met de energievoorziening te maken heeft, maar ook bruggen en spoorverbindingen. Voor de inwoners van de hoofdstad kondigt zich opnieuw een donkere winter aan.

We rijden verder, naar het nabijgelegen Troieshchyna. Met zo’n 300.000 inwoners is het de grootste en een van de beruchtste woonwijken van Oekraïne. Vanaf de jaren 80 werd de wijk uit de grond gestampt om de snelgroeiende bevolking van Kiev op te vangen. Gigantische Sovjetflats, vaak 16 tot 22 verdiepingen hoog, rijzen op uit een zee van beton.

Flatgebouwen gehuld in het donker in de wijk Troieshchyna.

Het eerste wat opvalt, is de rust. Een bijna onwerkelijke rust. En de duisternis. De flats blijven donker, de verkeerslichten werken niet. Het is alsof iemand het licht heeft uitgedaan en het leven uit de wijk is weggevloeid.

Het is alsof iemand het licht heeft uitgedaan.

Ook in het kantoor van Maksym Bakhmatov, het hoofd van de districtsadministratie van Desnianskyi, waartoe zowel Troieshchyna als Lisovyi behoren, heerst duisternis. "Het is behelpen met kaarsen", lacht de 48-jarige. Hij kent Zelensky goed, zegt hij: net als de president was hij in een vorig leven komiek. Vorig jaar zette Zelensky hem aan het hoofd van het district. Tot 2020 was hij adviseur van de Kievse burgemeester Vitali Klitsjko.

Ook in het kantoor van districtcommissaris Maksym Bakhmatov heerst de duisternis.

"De situatie is slecht", zegt Bakhmatov onomwonden. "Er is amper stroom en er is geen zicht op verbetering. De inwoners van Kiev moeten beseffen dat we voor een zware periode staan. Maar we hebben geleerd van de zwaarste winter ooit, die van vorig jaar. Dit jaar hebben we gewerkt aan de zaken waar we wél het verschil kunnen maken."

Als straks "de apocalyps" losbarst, zoals een van zijn afgevaardigden het formuleert, zullen 20 scholen in de wijk dienstdoen als opvangcentra, elk met plaats voor zo’n 500 mensen. We trekken verder Troieshchyna in en bezoeken een van die scholen. Directrice Larisa Shulha, een vrouw van rond de 60, ontvangt ons hartelijk. Ze is apetrots op het werk dat al is verzet om haar school winterklaar te maken.

Directrice Larisa Shulha ontvangt ons hartelijk in 'haar' school in de wijk Troieshchyna.

Het gebouw dateert uit 1985. Sovjetflats torenen erboven uit, maar rondom ligt ook opvallend veel groen, met een voetbalveld en speelpleinen.

Shulha toont ons de massieve generator die er is geplaatst. Het gevaarte is krachtig genoeg om de hele school van stroom te voorzien. Ook binnen zijn de voorbereidingen in volle gang. De leerlingen hebben deze week vakantie, waardoor het lerarenkorps de handen vrij heeft om de laatste voorzieningen in orde te brengen.

In een van de klaslokalen staan tientallen veldbedden opgesteld. In een andere ruimte liggen honderden waterbidons opgeslagen. Er blaast warme lucht door de lokalen. Er is wifi en straks, wanneer buurtbewoners hier hun toevlucht zoeken, krijgen ze warme maaltijden, thee en koffie. Een school die normaal vol kinderen zit, maakt zich klaar om honderden mensen op te vangen.

Larisa is apetrots op het werk dat al is verzet om haar school winterklaar te maken.

"We hopen dat de winter meevalt en dat de Russische bombardementen beperkt blijven", zegt de directrice. "Hoe minder mensen we hier moeten verwelkomen, hoe beter. Maar we moeten voorbereid zijn op het ergste."

In Oekraïne begint het verwarmingsseizoen wanneer de gemiddelde buitentemperatuur 3 dagen na elkaar onder de 8 graden zakt. In principe toch, want met de energievoorziening voortdurend onder vuur is het allerminst zeker dat de verwarming overal zal aanslaan.

Veel gezinnen vertrouwen daarom niet langer uitsluitend op de overheid. Ze nemen het heft in eigen handen en proberen hun krappe appartementen zo autonoom mogelijk te maken.

We rijden door naar Darnytsia, nog zo’n dichtbevolkt stadsdeel op de linkeroever. Hier is het de warmtekrachtcentrale TETs-4 die zo’n 1.100 flatgebouwen van warmte voorziet. De centrale werd de afgelopen weken herhaaldelijk door Rusland aangevallen, op 13 oktober nog, en ligt momenteel grotendeels stil.

We hebben afgesproken met Marina, een tengere vrouw van in de 50. Ze komt net terug uit het centrum van Kiev, op de rechteroever, waar ze voor Caritas werkt. "De metro over de Dnjepr reed vandaag gelukkig", zegt ze terwijl ze ons naar binnen loodst.

We nemen de trap naar de 3e verdieping. Hier woont ze in een krap appartement met haar man Roman en hun 2 kinderen: Anja, 8 jaar, en Fedir, die al een tiener is.

Roman, Marina en Anja in hun flatgebouw in Darnystia.

De aanhoudende Russische aanvallen op de hoofdstad hebben het gezin zwaar op de proef gesteld. "Zeker Anja, onze jongste", vertelt Marina. "Ze slaapt amper nog. Ze is uitgeput. Maar gelukkig is het nu een weekje vakantie. We gaan naar mijn ouders, die wonen ten noorden van Kiev, tegen de grens met Belarus. Je hoort daar alles overvliegen op weg naar de hoofdstad, maar het is er veiliger. Daar zullen we eindelijk wat slaap kunnen inhalen."

Het gezin heeft lessen getrokken uit de vorige, extreme winter en zich zo goed mogelijk voorbereid op wat komen gaat. Roman laat ons zien hoe ze dat hebben aangepakt.

"Als zich een black-out voordoet, schakelen we automatisch over op deze omvormer met batterijen", legt hij uit. "We hebben het hele net daarop aangesloten en kunnen tot 2 volledige dagen autonoom functioneren. Inclusief koelkast, warm water en wasmachine."

Ook voor de verwarming heeft Roman een oplossing bedacht. "We rekenen niet meer op de centrale hier. We hebben een gasfles met propaan gekocht. Die sluiten we aan op een mobiel verwarmingstoestel", zegt hij. "Het is heel summier, maar het werkt. Het verwarmt tot ongeveer 70 vierkante meter, en dat is voor ons kleine appartement voldoende."

Het gezin is voorbereid op een moeilijke winter.

Het is een vorm van onafhankelijkheid waar een stevig prijskaartje aan hangt. Voor de omvormer en de batterijen betaalde Roman zo’n 45.000 hryvnia, omgerekend bijna 900 euro. Het mobiele verwarmingstoestel kostte nog eens 10.000 hryvnia, een kleine 200 euro. "En wij mogen dankbaar zijn dat we kennissen hebben die de installatie gratis komen doen. Anders is het nog een pak duurder."

Niet alleen de winterkou weegt op het gezin. Ook het luchtalarm, dat tegenwoordig bijna onophoudelijk over Darnytsia weerklinkt, is slopend. Marina staat in de keuken thee te zetten en schenkt ons een kop in. "Minstens één nacht per week slapen we in de kelder van het gebouw. Het is veiliger. Buren van ons slapen daar elke nacht."

Marina schenkt ons thee in in het keukentje van haar appartement.

Ze toont ons de schuilkelder. Onder de grond gaat een andere wereld schuil: tientallen bedden, tentjes met dekens en hoofdkussens, opgesteld in een gemoderniseerde schuilruimte. De muren zijn in een aangename gele kleur geschilderd. Het is er proper, met toiletten en zelfs een doucheruimte.

De familie daalt minstens één keer per week naar de schuilkelders door de voortdurende aanvallen.

"Er zijn 2 keuzes", zegt Marina. "Kiev verlaten en de relatieve veiligheid van het westen opzoeken. Of blijven, maar dan moet je wel voorbereid zijn."

Ondanks de penibele, uitputtende situatie houdt Marina vast aan haar geluk. "Churchill zei: 'Het is nutteloos om pessimistisch te zijn in oorlogstijd'. Ik ben dankbaar dat ik in Kiev kan blijven. Dat mijn kinderen hier mogen opgroeien als echte Oekraïners. Gelukkig zijn is een keuze. Ik hou vast aan kleine, alledaagse dingen. Zolang de zon schijnt, ben ik gelukkig. Zo simpel is het."