Hoe 'midterms' niet alleen Trumps meerderheid in Washington, maar ook zijn greep op Republikeinen bedreigen

Het Amerikaanse ministerie van Justitie heeft zich op korte tijd gemengd in de verkiezingen in Alaska, ambtenaren in Californië en Washington geïntimideerd en onderzoeken opgestart naar prominente Democraten. Dat juridisch offensief is geen toeval: Donald Trump vreest dat de midterms niet alleen zijn meerderheid in het Congres, maar ook zijn greep op de Republikeinse partij in gevaar brengen. Republikeinse kandidaten nemen nu al afstand van de president. En een Democratisch Congres biedt ook zijn ministers de vrijheid om meer tegen hem in te gaan, met de blik op 2028.

De laatste weken moet ik vaak denken aan een passage uit het boek '2024: How Trump Retook The White House And The Democrats Lost America'. Die gaat over een ontmoeting in Mar-a-Lago tussen huidig stafchef Susie Wiles en president Donald Trump in 2021, kort na zijn vertrek uit het Witte Huis. De passage gaat als volgt:

"Toen ze hem aantrof, verkeerde hij in een alarmerende toestand. Hij at niet meer zo veel, genoot niet meer van zijn dagelijkse golfpartij en paradeerde niet meer zoals gewoonlijk op het terras. Sinds 20 januari was hij amper nog in het openbaar verschenen.

Hij had bijna niemand om zich heen en hij had geen idee hoeveel geld er nog op zijn rekeningen stond of welke juridische problemen hem te wachten stonden. Hij geloofde dat zijn adviseurs hem bestolen, of erger nog: hem verraadden door samen te werken met onderzoekers. 'Ik weet niet wie aan mijn kant staat en wie tegen me is', zei hij tegen Wiles. 'Ik wil gewoon dat dit wordt opgelost.' Hij leek verdrietiger dan ooit, zei ze later."

De rest van het boek vertelt hoe Trump uit dat heel diepe dal is geklommen. En jaren later is Trump natuurlijk goed hersteld. Maar nu de midterms voor de deur staan, lijkt de schrik voor een nieuwe val hem opnieuw om het hart te slaan. Dat kan je afleiden uit het verkiezingsoffensief dat het Amerikaanse ministerie van Justitie onder zijn beleid heeft ingezet. 

Susie Wiles was er voor Trump toen hij haar het meest nodig had, net zoals hij haar op een dieptepunt had gesteund.

Kijk even naar Alaska: in de race om de Senaat heten zowel de Republikeinse als een onafhankelijke kandidaat (niet toevallig ) Dan Sullivan. Het ministerie van Todd Blanche heeft nu al een rechtszaak opgestart om de uitslag van de senaatsrace te blokkeren als de Republikeinse kandidaat Dan Sullivan nipt verliest. Op vraag van Donald Trump, zo blijkt: "Ik heb gezegd dat ze dat moesten doen".

In Californië eist het ministerie van Justitie dat verkiezingsambtenaren zo'n 20.000 stemmen apart houden, omdat die mogelijk zijn uitgebracht door niet-Amerikaanse kiezers. Ook in de staat Washington mochten 400 stembrieven niet worden geteld. Tegelijkertijd hebben ambtenaren een duidelijke boodschap gekregen van het ministerie: wie niet meewerkt, "loopt het risico op een grondig federaal onderzoek".

De regering beweert dat de maatregelen bedoeld zijn om onrechtmatig stemgedrag tegen te gaan, maar de kans is groot dat ze de verkiezingen verstoren en dat rechtmatige kiezers hun stemrecht verliezen

Trina Thompson, federale rechter in Californië

Verschillende rechtbanken hebben in het nadeel van de regering geoordeeld: het is de staat die fraude door mensen zonder papieren (in de weinige gevallen dat het voorkomt ) opspoort en tegenhoudt. Een federale rechter vaardigde zelfs een bevel uit om de intimidatie van en bedreigingen tegen verkiezingsambtenaren meteen stop te zetten, om verdere "onherstelbare schade" te vermijden.

Tot slot zijn er de onderzoeken naar de Democratische vertegenwoordigster Ilhan Omar, naar de Democratische staatssenator Louise Lucas, naar de voormalige FBI-directeur James Comey en naar 2 ex-FBI-agenten die betrokken waren bij het onderzoek naar Hunter Biden.

Veel van die onderzoeken gaan maanden of jaren terug, maar meestal onderneemt het ministerie 60 dagen voor verkiezingsdag geen grote acties meer in 'high profile cases'. Een ongeschreven regel om het verloop van de verkiezingen niet te beïnvloeden.

Alle rechtszaken en onderzoeken hebben een duidelijk doel: twijfel zaaien over het Amerikaanse kiesproces en over de betrouwbaarheid van de resultaten, en de basis leggen voor betwistingen na de verkiezingen. Trump heeft het zelf al gezegd : "Als de verkiezingen eerlijk verlopen", zal hij de resultaten aanvaarden. 

Enerzijds zit het in zijn natuur. Trump is sterk beïnvloed door zijn voormalige advocaat en mentor Roy Cohn. Die heeft Trump een basisprincipe geleerd: 'Never admit defeat'. De kans bestaat dat er beweringen komen over fraude, zeker als een Republikein nipt verliest of als het te lang duurt voor er een resultaat is.

Anderzijds legt het verkiezingsoffensief iets fundamenteels bloot. De midterms kunnen de invloed van Trump op zijn partij en de Amerikaanse politiek in gevaar brengen. Trump weet dat, en hij vreest dat. 

Roy Cohn heeft Trump een belangrijke les meegegeven: 'Never admit defeat'.

Die tanende invloed is nu al op te merken. Slechts 37 procent van de Amerikanen vindt dat Trump het goed doet als president. Er is enorme onvrede over de hoge prijzen aan de pompen. Amerikanen zien luidruchtige en energieslurpende datacentra als paddenstoelen uit de grond schieten. Er is een aanhoudende handelsoorlog met 'friendly neighbour' Canada en er lijkt geen einde in zicht voor de oorlog tegen Iran. En niet onbelangrijk: 59 procent van de Amerikanen gelooft dat Trump op een illegale of onethische manier profiteert van het presidentschap.

Ook de Republikeinse kandidaten voor de midterms zien dat. Ze horen het tijdens gesprekken met kiezers. Ze voelen het aan de peilingen. Sommige staten die normaal gezien zonder moeite rood kleuren, lijken nu toch competitiever dan gedacht. Denk daarbij aan Texas, Kansas, South Carolina en zelfs Mississippi.

Die Republikeinse kandidaten hebben maar één keuze: afstand nemen van de president. Het politieke midden opzoeken. Bereidheid tonen om 'across the aisle', met de Democraten te werken. Durf tonen om tegen de president in te gaan.

Ashley Hinson is daar een goed voorbeeld van. Zij strijdt voor het senatorschap in Iowa. Vorig jaar zei ze nog dat "ze wil meedoen om Trumps grootste bondgenoot in de Senaat te worden". In een recente advertentie is die toon compleet veranderd: "Samenwerken met de Democraten is niet altijd makkelijk, maar het is wel de manier om resultaten te halen."

Eenzelfde liedje in Michigan. In een recente advertentie zei senaatskandidaat Mike Rogers nog dat "Canada niet onze vijand is" en dat "we de handelsoorlog onmiddellijk moeten stopzetten". Nochtans had Rogers het tarievenbeleid eerder nog "noodzakelijk" genoemd. Rond de oorlog tegen Iran zien we hetzelfde: eerst steun, nu terughoudendheid.

In New Hampshire gaat John Sununu zelfs een stap verder. Hij stelt zich vragen over de toekomst van de Republikeinse partij. "Binnen 2 jaar zal de president het Witte Huis verlaten. Mijn vraag is: welk pad zullen we daarna kiezen?"

De midterms beloven een koude douche te worden voor de Republikeinen. De verwachting is dat het Huis van Afgevaardigden naar de Democraten gaat: zij moeten slechts 4 zetels extra binnenhalen om een meerderheid te krijgen. De Senaat is een stuk minder zeker, maar het is nog steeds 'too close for comfort' voor de 'Grand Old Party'.

Als de Democraten het Congres in handen krijgen, zal dat op wetgevend vlak weinig verandering brengen. Trump heeft de macht om een veto te stellen tegen wetgeving die de Democraten doorvoeren. De kans is groter dat de Democraten grootschalige onderzoeken opstarten naar de president en zijn regering: over de aanvallen op vermeende drugsboten, over mogelijke zelfverrijking, over de oorlog in Iran, et cetera.

Een Democratische meerderheid in de Senaat kan benoemingen voor nieuwe minister-, rechters- en ambassadeursposten tegenhouden: dat creëert kansen voor ministers binnen de regering-Trump.

Als de Democraten een meerderheid in de Senaat veroveren, kunnen ze ook nieuwe benoemingen van de president tegenhouden. Dat betekent: geen nieuwe ministers, rechters of ambassadeurs zonder hun goedkeuring. 

Net dat kan een verdere afzetting van Donald Trump met zich meebrengen. Momenteel kan Trump zijn ministers ontslaan als hij niet tevreden is over hun prestaties. Kijk naar Pam Bondi, die moest vertrekken omdat de onderzoeken naar tegenstanders van de president te weinig opleverden en vanwege haar aanpak van het schandaal-Epstein.

Tulsi Gabbard had voor haar vertrek nog een meningsverschil met de president over Iran. Een blauwe Senaat geeft de ministers binnen de regering-Trump nieuwe mogelijkheden, meer vrijheid om de president niet te moéten volgen.

Onthoud de woorden van John Sununu: binnen 2 jaar zal de president het Witte Huis verlaten. De grondwet verbiedt 3 termijnen voor eenzelfde president. Trump gaat zijn 'lame duck'-periode tegemoet. Een campagne voor het presidentschap begint lang voor 2028, en er zijn al kabinetsleden die interesse tonen om Trump op te volgen. Kijk naar vicepresident J.D. Vance , minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio en minister van Defensie Pete Hegseth .

Hoe zij zich zullen onderscheiden van een president die blijvende macht ambieert en tegenspraak afstraft, valt nog af te wachten. Maar mogelijk zal die afstandname vroeger beginnen dan Trump zelf zou willen.

Kabinetsleden die interesse tonen in 2028: J.D. Vance, Pete Hegseth en Marco Rubio.