Kunstenaar Aleksej Sergijenko met zijn artistieke voorstelling van de top
Nooit eerder zat een Amerikaanse president samen met de leiders van Rusland én China. Deze historische ontmoeting, in de marge van de APEC-top in Shenzhen, wordt nu al vergeleken met de legendarische Conferentie van Jalta aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, toen de leiders van Rusland, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië samen beslisten over het lot van (Oost)-Europa, dat niet mee aan tafel zat. Krijgen we nu eenzelfde scenario?
Het is een iconische foto die het einde van de Tweede Wereldoorlog samenvat: 'The big three', de 3 overwinnaars van de oorlog samen op een rijtje: de Britse premier Winston Churchill, de Amerikaanse president Franklin D. Roosevelt in het midden en de secretaris-generaal van de Sovjet-Unie Jozef Stalin. Roosevelt ziet er fragiel uit; hij zal amper 2 maanden later overlijden.
Een historisch beeld.
Tijdens die conferentie in Jalta, in het voormalige zomerpaleis van de Russische tsaar, beslisten de 3 overwinnaars om Duitsland te verdelen in 3 invloedzones - een deel voor elk. Groot-Brittannië en de Verenigde Staten schonken nadien een deel van hun gebied aan Frankrijk. Onder druk van de Amerikaanse president stemden ze er ook alledrie mee in om de andere Europese landen zelf te laten beslissen over hun toekomst via vrije verkiezingen.
Stalin ging akkoord, maar eiste dat de toekomstige Oost-Europese regeringen Moskou gunstig gezind zouden zijn, om een nieuwe Duitse inval te voorkomen. Omdat het Rode Leger na de oorlog de hele regio bezet hield, kon Stalin na de conferentie in zowat alle buurlanden van de Sovjet-Unie én in Oost-Duitsland communistische marionettenregimes installeren zonder dat het Westen militair kon ingrijpen.
Xi heeft beslist om in te gaan op het Russische voorstel om het ego van Poetin niet te kwetsen.
Zhang Junhua, professor politieke wetenschappen
80 jaar later is het de Russische president Poetin die aandrong op een ontmoeting tussen de 'The big three' van deze eeuw: de leiders van de Verenigde Staten, China en Rusland. De APEC-top, de jaarlijkse bijeenkomst van de landen rond de Stille Oceaan, leek daar een geschikte gelegenheid voor.
De Russische kunstenaar Aleksej Sergijenko beeldde de 3 leiders af in dezelfde stoelen als die uit de fotoshoot in Jalta in 1945, maar dit keer met de skyline van Shenzhen op de achtergrond. En de Russische president uiteraard in het midden.
Wekenlang al is Shenzhen bezig met de voorbereiding van de APEC-top. In amper 40 jaar transformeerde de plek van een eenvoudig vissersdorp aan de grens met Hongkong tot een ultramodern centrum voor financiën en technologie.
Shenzhen is ook de thuisbasis van techreuzen als Tencent, Huawei, BYD. Het is de eerste keer dat er een internationale top van dit kaliber plaatsvindt.
De skyline van Shenzhen, 40 jaar geleden een vissersdorp in de provincie Kanton
In de stad werden honderden extra camera's opgehangen, er geldt een tijdelijk verbod op drones, en pop-uppolitiekantoren namen hun intrek in privéwoningen die uitkijken op het conferentiecentrum. Met de aangekondigde topontmoeting tussen de 3 presidenten zijn de ogen van de hele wereld nu op de stad in het zuiden van China gericht.
Vreemd genoeg lijkt de gastheer van de historische ontmoeting, president Xi, maar matig enthousiast. Nadat de ontmoeting vorige vrijdag werd aangekondigd door het Witte Huis en bevestigd door Moskou, bleef het stil in Peking. Pas 3 dagen later bevestigde het ministerie van Buitenlandse Zaken dat president Xi een topontmoeting zou hebben met de Russische president Poetin en de Amerikaanse president Trump.
Volgens professor Zhang Junhua, tot mei dit jaar verbonden aan het European Institute for Asian Studies, klopt het dat president Xi niet staat te springen om met Poetin en Trump aan een tafel te gaan zitten. "Xi heeft beslist om formeel in te gaan op het voorstel van Rusland om het ego van Poetin niet te kwetsen. Eigenlijk vindt hij Poetin een maatje te klein voor zichzelf en Trump".
Tegelijkertijd heeft Xi Jinping duidelijk gemaakt dat de 3 partijen zich moeten houden aan een zorgvuldig vooraf afgesproken agenda. "Er kunnen geen thema's last minute op tafel worden gegooid."
Geen ruimte voor improvisatie dus, iets waar de Amerikaanse president Trump weleens in uitblinkt.
Een politierobot patrouilleert op de internationale luchthaven van Shenzhen
Maar wat staat er eigenlijk op de agenda? En wat willen de 3 leiders uit de ontmoeting halen? Voor president Poetin moet een plek aan de tafel tussen de 2 machtigste leiders ter wereld duidelijk maken dat Rusland nog altijd een grootmacht is. En idealiter krijgt hij ook de steun van Xi en Trump voor een oplossing in Oekraïne op zijn voorwaarden, zonder inmenging van de Europeanen. Daar is de analogie met de Conferentie van Jalta weer.
Het Witte Huis ziet de topontmoeting in China dan weer als een ideale gelegenheid om het te hebben over de vermindering van het aantal kernwapens. Het laatste START-akkoord tussen de VS en Rusland over de beperking van strategische kernwapens liep af in februari. Volgens Washington heeft een nieuw bilateraal akkoord weinig zin en moet China als opkomende kernmacht bij nieuwe afspraken betrokken worden.
Helaas wil China geen van beide onderwerpen op tafel. Eerder al liet president Xi weten – in een recent gesprek met de Duitse president Steinmeier – dat hij Oekraïne niet wil bespreken in een onderonsje met zijn Russische en Amerikaanse collega's. "Oekraïne is een Europees probleem", zou hij volgens Steinmeier gezegd hebben, "en het kan niet worden opgelost zonder de Europeanen aan de tafel".
Volgens Zhang Junhua heeft Xi ook zijn eigen motieven om van de topontmoeting in Shenzhen geen forum te maken over de toekomst van Oekraïne. "China wil Oekraïne niet tegen zich in het harnas jagen, vermits het hoopt na de oorlog een behoorlijk graantje mee te pikken van de heropbouw van het land."
In de stoelendans van de 21ste eeuw heeft Europa zijn stoel afgegeven aan China.
En ook een gesprek over de beperking van het aantal kernwapens is voorlopig niet aan de orde. Rusland en de VS hebben op dit moment elk naar schatting ongeveer 5.000 kernkoppen. Dat is bijna 90 procent van de hele wereldvoorraad. China heeft er zo'n 620. Als China nu in een akkoord zou stappen om het aantal kernwapens te verminderen of te bevriezen, zou het ook dat onevenwicht voor onbepaalde tijd bevriezen.
Wat ligt er dan wel op tafel in Shenzhen? "Wereldvrede", zei Mao Ning, de woordvoerster van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken, maandag. En "een diepgaande uitwisseling over de promotie van de strategische stabiliteit in de betrekkingen tussen grootmachten", aldus Mao. Jawel, lees dat gerust nog een keer.
Maar als China geen concrete afspraken wil maken over de reductie van kernwapens of het beëindigen van oorlogen - die de wereldvrede misschien wel kunnen bevorderen - waarom organiseert het dan überhaupt deze topontmoeting? "Het is een ideale gelegenheid voor Xi om te tonen hoe China onder zijn leiderschap een ultramodern land is geworden", zegt Zhang.
Daarvoor is Shenzhen het ideale decor, met zijn zelfrijdende taxi's en minibusjes, zijn slimme verkeersbeheer en het gebruik van robots en drones in het dagelijkse leven. "In de straten van Shenzhen wordt AI-technologie al overal gebruikt, in het Engels en het Chinees. Xi wil de wereld tonen dat China al een pak verder staat dan het Westen", aldus Zhang.
Een drone brengt een afhaalmaaltijd naar een klant in Shenzhen
Een tweede Conferentie van Jalta lijkt de topontmoeting in Shenzhen dus niet te worden. Het is weinig waarschijnlijk dat er ingrijpende beslissingen zullen worden genomen. "Xi zal hoogstens de andere 2 enkele algemene uitspraken laten doen, maar er zal geen plaats zijn aan de tafel voor substantiële discussies", zegt professor Zhang.
In 1945 werden wel degelijk knopen doorgehakt en beslissingen genomen die de naoorlogse wereld ingrijpend zouden veranderen. De afgelopen 40 jaar, ruwweg sinds het begin van de transformatie van Shenzhen, is de wereld opnieuw ingrijpend veranderd: in alle stilte werd China een economische grootmacht.
In de stoelendans van de 21ste eeuw heeft Europa - meer dan alleen symbolisch - zijn stoel afgegeven aan China. Dat is wat na de 'Conferentie van Shenzhen' voor iedereen duidelijk zal zijn.
De onderhandelingen tijdens de Conferentie van Jalta
Source: VRT NWS · Veerle De Vos
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira