'De Heilge Serapion' (1628).
In het Louvre ontdek je het verbluffende werk van de Spaanse 17e-eeuwse schilder Francisco de Zurbarán, een tijdgenoot en vriend van Diego Velázquez. Bereid je voor op het schoonste lam ter wereld, uitzinnige heiligen en de meest bevallige martelaressen. A once-in-a-lifetime experience.
Het is sterker dan mezelf. Als ik weet dat ik in een museum irgendwo in de wereld een werk van Zurbarán zal kunnen zien, word ik erg opgewonden, enfin, ongedurig.
Lang geleden, toen ik als studente kunstgeschiedenis voor het eerst Spanje doorploegde en daar alles ging bekijken wat los en vast zat, ontdekte ik zijn werk in het Prado in Madrid, maar ook in Sevilla en Cádiz.
Ik ging bananas toen ik voor het eerst oog in oog stond met een paar van zijn monniken, in lange witte pijen, de ogen wat loensend naar de hemel en god gericht. De manier waarop Zurbarán de stoffen van hun pij in verf als het ware beeldhouwt en door licht-donkerwerking dat monastieke geloof in beeld brengt, is buitengewoon.
Na lange tijd wordt het werk van Zurbarán eindelijk beter onderzocht en met expo's overal in de wereld geëerd
Chantal Pattyn
Lange tijd waren de ogen exclusief op Velázquez gericht. Begrijpelijk. Want zijn werk is onweerstaanbaar, maar ondertussen wordt het werk van Zurbarán beter onderzocht en met expo's overal in de wereld geëerd.
12 jaar geleden was in Bozar zijn unieke portret van de heilige en bloedmooie Casilda te zien. Wie weet herinnert u zich ook nog hoe bij binnenkomst al uw aandacht werd getrokken door het schoonste lam uit de kunstgeschiedenis: zijn 'Agnus Dei' uit San Diego.
In het Louvre hangt het exemplaar uit het Prado. En zoveel ander moois, door een bijzondere en unieke samenwerking tussen het Art Institute in Chicago, The National Gallery in Londen en het Louvre in Parijs. 3 redenen om te gaan kijken.
'Agnus Dei' of 'Borreguillo' (1635-1640).
Francisco de Zurbarán kwam uit de Spaanse streek Extremadura en trok voor zijn opleiding in 1626 naar Sevilla, toen een economisch centrum waar de handel in onder meer goud en zilver met de overzeese koloniale gebieden voor duizelingwekkende rijkdommen zorgde.
Om voor het zielenheil van alle gelovigen te zorgen, streek ook de ene na de andere kloosterorde er neer. We bevinden ons in volle en de marketingmachine van de katholieke kerk draait op volle toeren. Kerken en kloosters dienden verlucht te worden met niets aan de verbeelding overlatende sculpturen en schilderijen.
Het is daar dat de jonge Zurbarán al zijn talent in de strijd kan gooien. In het Louvre tonen ze kolossaal grote werken die hij schilderde voor de Dominicanen, voor de geschoeide Mercedariërs… In een mum van tijd wordt hij een gevierd kunstenaar: een maestro pintor.
Uniek bij Zurbarán is hoe hij erin slaagt om de visioenen van al die heiligen, waar wij als gewone stervelingen nauwelijks bij kunnen, zo naturalistisch weer te geven
Chantal Pattyn
Een gigantische Christus aan het kruis uit 1627 dwingt je in de eerste zaal bijkans op je knieën. Tegen een pikzwarte achtergrond hangt hij daar, genageld, belicht van rechts, en met een lijf dat zo realistisch is geschilderd dat je er koude rillingen van krijgt.
Maar het spektakel zit in zijn 'perizonium', wat een heerlijk woord trouwens. Dat is zijn lendendoek, een en al zwier en licht. Zelfs als ongelovige kreeg ik een delirium. Onderaan het kruis het kraakwitte visitekaartje van Zurbarán. Niet echt bescheiden.
'Christus aan het kruis' (1627).
Dat rauwe realisme kennen we van Caravaggio, die toen al meer dan 15 jaar onder de zoden lag. Maar zijn invloed op de kunstenaars na hem was enorm. Ook de dramatiek en de contrastwerking in verbinden beiden. Maar bij Zurbarán gaat het nog een stukje verder.
Kijk naar zijn heilige Bonaventura. Die zit in zijn bruine pij te bidden aan een tafel met een vuurrood laken, tegen alweer een stuk zwarte muur. Rechts zien we de religieuze hoogwaardigheidsbekleders, even vurig rood gekleed. Links verschijnt een engel. Pure cinema.
Ik geraakte ook door het dolle heen toen ik eindelijk de 'Heilige Serapion' zag. De beklagenswaardige hangt aan zijn kettingen, half bezweken, en alweer die pij die driekwart van het schilderij inneemt. Het belandde in een museum in Connecticut, waar ik nooit ben geweest. Sprongetje in het Louvre gedaan.
Uniek bij Zurbarán is hoe hij erin slaagt om de visioenen van al die heiligen, waar wij als gewone stervelingen nauwelijks bij kunnen, zo naturalistisch weer te geven. Alsof het mysterie deel uitmaakt van het dagelijks leven. Dat moet op gelovigen destijds een ongelofelijke indruk hebben gemaakt.
'De Heilige Bonaventure in gebed' (Ca. 1629).
Tijdens een verblijf in Madrid voor een opdracht in het nagelnieuwe Palacio del Buen Retiro van Filips IV ontdekt Zurbarán de koninklijke collecties. Titiaan en Rubens hangen er te schitteren. Hij laat zich er inspireren tot nieuwe thema's, uit de geschiedenis en de mythologie.
Zo schildert hij een magistrale en behoorlijk brute reeks met de werken van Hercules. Puur mannelijke kracht, met een werk uit Madrid van 2 op 2,50 meter van een mannenhoofd. Maar tegelijkertijd omarmt hij ook de verfijning en de elegantie. Wanneer hij terug naar Sevilla gaat, heeft hij zichzelf heruitgevonden en schildert hij een aantal Santa's: heilige vrouwen.
Je meent tegen die donkere achtergrond naar echte vrouwen te kijken. Alsof de martelingen die ze doorstonden de gewoonste zaak van de wereld zijn
Chantal Pattyn
In het Louvre hangen de meest bevallige martelaressen bijeen. Zoals de Santa Casilda uit Madrid en de Heilige Margareta van Antiochië uit Londen. De Heilige Agatha draagt haar afgesneden borsten op een schaal.
Ook die werken zijn levensgroot en missen hun effect niet, omdat je tegen die donkere achtergrond meent naar echte vrouwen te kijken. Alsof de martelingen die ze doorstonden de gewoonste zaak van de wereld zijn en ze, ondanks hun jurken in goudbrokaat, hun verhalen aan je willen vertellen.
'Santa Casilda' (Ca. 1635).
Zurbarán was een ondernemer. Voor de clientèle in the Americas paste hij zijn thema's aan. Voor de rijke burgerij schilderde hij de mooiste stillevens. Je plukt zo een appeltje van die doeken.
'Nature morte aux citrons, oranges avec une rose' (1633).
Ook zijn zoon Juan was ondertussen in het bedrijf gestapt. Van hem zijn enkele prachtige stillevens op koperplaat te zien, uit private collecties. Helaas stierf zijn zoon aan de pest, nog geen 30 jaar oud. In 1649 was de helft van de bevolking van Sevilla aan de zwarte dood bezweken.
Zurbarán trekt terneergeslagen naar Madrid. Het radicale is eruit en zijn werk wordt lichter. Wie weet om aan te sluiten bij de nieuwe en nogal wufte trend van zijn jonge collega Murillo. Hij stierf er op zijn 65e.
Hopelijk wordt Zurbarán nu eindelijk even bekend als Caravaggio. Hij verdient het
Chantal Pattyn
Als je jezelf wat reizen wil besparen, moet je deze once-in-a-lifetime expo zien. Het is ongelofelijk wat The National Gallery, The Art Institute of Chicago en het Louvre voor elkaar kregen.
Bereid je voor: 65 werken, waarvan maar liefst 50 van Zurbarán, aangevuld met werk van zijn jong gestorven zoon en van kunstenaars die hem hoog in het vaandel droegen, zoals Édouard Manet en Pablo Picasso. A must see!
Hopelijk wordt Zurbarán nu eindelijk even bekend als Caravaggio. Hij verdient het.
'Moine en prière' van Édouard Manet (1865).
Source: VRT NWS · Chantal Pattyn
At a glance
- Topic
- World
- Country
- 🇧🇪 BE
- Publisher language
- NL
- Added to Allnira