Het Adelaarsnest: het fotogenieke buitenverblijf van Hitler, waar hij liever niet naartoe ging

Artikel luisteren

6min

Meer info

Het Adelaarsnest werd bekend als het stulpje waar Adolf Hitler zich graag liet fotograferen. Maar graag en vaak verbleef de Duitse dictator nochtans niet in zijn buitenverblijf dat afgelopen nacht is uitgebrand. En bij zijn laatste verblijf kreeg hij er de Belgische prinses Marie-José op bezoek.

In documentaires over Adolf Hitler worden niet zelden beelden gebruikt waarin de Duitse dictator te zien is aan zijn buitenverblijven in Berchtesgaden.

Het Adelaarsnest, het bekendste gebouw van het nazicomplex in de Beierse Alpen, is afgelopen nacht in de as gelegd, na een roemruchte geschiedenis van 88 jaar.

In 1937 vatte Martin Bormann, de privésecretaris van Adolf Hitler, het plan op om op de top van de Kehlstein een buitenverblijf voor de nazi’s te bouwen. Amper 13 maanden later was Kehlsteinhaus, zoals het gebouw officieel heette, af. 

“Het was een technisch huzarenstukje om zo’n gebouw op te trekken op een bergtop”, zegt Georgi Verbeeck, professor Duitse geschiedenis aan de universiteiten van Leuven en Maastricht.

De beste architecten, ingenieurs en duizenden arbeiders werden ingezet. Kosten noch moeite werden gespaard.

Kehlsteinhaus maakte deel uit van een groter complex. Het grotere gedeelte, de Berghof, was het eigenlijke buitenverblijf van Hitler. 

“Hitler had wel meer van die plekken, maar het Adelaarsnest en de Berghof waren de bekendste”, zegt professor Verbeeck. “Ze waren voor hem heel belangrijk, niet in het minst omdat ze vlak bij de grens met Oostenrijk liggen, zijn geboorteland. Daardoor had hij een heel sterke band met die plek, zeker met de Berghof.”

Het complex is mooi gelegen, in de bergen, op een hoogte van bijna 2.000 meter.

Feeëriek, dat is het woord dat professor Verbeeck bijblijft na zijn bezoek aan de plek, een aantal jaren geleden. “Het gebouw op zich is niet zo aantrekkelijk, maar vanop die plek heb je een fantastisch panoramisch zicht.” 

Het Adelaarsnest en de Berghof zijn bekend geworden doordat Hitler er verschillende bekende gasten heeft ontvangen uit het buitenland, zoals de Italiaanse, fascistische leider Benito Mussolini.

Het Adelaarsnest zelf heeft Hitler niet vaak bezocht, omdat hij hoogtevrees en claustrofobie had

Georgi Verbeeck, professor Duitse geschiedenis

“Maar het Adelaarsnest zelf heeft Hitler niet vaak bezocht, omdat hij hoogtevrees en claustrofobie had”, merkt professor Verbeeck op. Door de ligging, op de bergtop, was het gebouw alleen te bereiken met een tunnel en een lift. Daar was Hitler dus niet happig op. “Hij verbleef veel liever in zijn huis aan de voet van de berg, de Berghof.”

Volgens historische bronnen was Hitler er maar 14 keer, tussen 1938 en 1945. De Berghof, het hoofdgebouw, gebruikte hij vaker omdat dat veel gemakkelijker bereikbaar was.

Belgische prinses op bezoek

Hitlers allerlaatste verblijf in het Adelaarsnest is ook een belangrijk moment in de Belgische geschiedenis. Op 17 oktober 1940 kreeg hij er namelijk prinses Marie-José op bezoek, de zus van de toenmalige koning Leopold III.

De Belgische prinses reisde in het grootste geheim naar het Adelaarsnest. Daar legde ze Hitler een vragenlijst voor, die haar broer voor haar had opgesteld. Daarin verzocht ze Hitler de Belgische krijgsgevangenen beter te behandelen en ook voedselvoorziening van overzee toe te laten. 

"Het hele complex ademde de typische nazi-esthetiek uit: het moest een romantisch beeld tonen van een kasteel, wat helemaal aan de smaak van Hitler beantwoordde." 

Ook qua ligging was het een plaats naar het koude hart van Hitler. "Hij hield meer van de bergen, van de Alpen, dan van de stad."

Vanuit het hooggelegen complex, met een fantastisch panoramazicht over de Alpen, keek hij bovendien uit op Oostenrijk, zijn vroegere vaderland, dat hij bij Duitsland wilde inlijven. 

Het hele complex werd door de nazi’s ook gebruikt voor propaganda. “Er werden heel wat foto’s en filmbeelden van gemaakt, onder meer door nazi-filmmaakster Leni Riefenstahl.” In het theehuis schoot ze de bekende beelden van een lachende Adolf Hitler en zijn Eva Braun. 

Hitler (tweede van rechts), samen met o.a. Eva Braun in het Adelaarsnest

Op die beelden is ook te zien hoe de top van het naziregime met hun vrouwen in het Adelaarsnest samenkwamen voor feestjes, zoals het trouwfeest van de zus van Eva Braun. Als je een documentaire over het privéleven van Hitler bekijkt, zie je ook vaak beelden die gemaakt werden aan het Adelaarsnest.

Op het einde van de Tweede Wereldoorlog, bij de val van het nazi-regime van Hitler, werd het Adelaarsnest ingenomen door het Amerikaanse leger en gebruikt als commandopost.  

Onmiddellijk na de oorlog wilden de Amerikanen het hele complex slopen, om de geschiedenis uit te wissen. Terwijl de Berghof-villa met de grond gelijk werd gemaakt, bleef het Adelaarsnest uiteindelijk gespaard van de sloophamer. 

Daarbij werd wel een belangrijke voorwaarde gesteld, weet professor Verbeeck: “Het gebouw mocht niet meer verwijzen naar het nazi-verleden.” Bijgevolg werd het gebouw na veel vijven en zessen omgevormd tot toeristische attractie met restaurant, zonder enige verwijzing naar het verleden ervan. 

“Men heeft het op een typisch Duitse manier opgelost: het gebouw werd behouden zonder er een soort van trekpleister voor de verkeerde mensen van te maken. Daarnaast werd een aantal kilometer verderop een educatief museum gebouwd over de geschiedenis van het nazisme”, besluit professor Verbeeck zijn uitleg over het zwartgeblakerde verleden én heden van het Adelaarsnest.