En dan kwamen die laatste 20 pagina's

Artikel luisteren

4min

Meer info

Jaap Robben heeft zich ontpopt tot een meester van het sociaal drama. Hoe dieper hij in 'De laatste namen van Łukasz' in het leven van een Poolse arbeidsmigrant graaft, hoe moeilijker het wordt om weg te kijken. De laatste 20 pagina's schopten me op de zachtst mogelijke manier een geweten.

De Nederlandse auteur Jaap Robben (42) plaatst mensen die in onze maatschappij uit de boot vallen al langer voor het voetlicht.

In het diep ontroerende 'Zomervacht' staat een jongen er alleen voor in de zorg voor zijn zwaar gehandicapte broer. 'Schemerleven' legt een historisch onrecht tegenover vrouwen bloot. En in 'Zwijgmannen' richt hij zijn blik op Poolse arbeidsmigranten.

De schrijnende anonimiteit waarin deze mensen zich langs de Europese grenszones bewegen, krijgt in zijn nieuwste roman een naam en een gezicht: Łukasz. Al is het vooral zijn áfwezigheid die hem aanwezig maakt.

Hoe kan een mens zo spoorloos verdwijnen?

Łukasz' dochter Janina heeft in het thuisland Polen al een maand niets van hem gehoord. De telefoon blijft stil.

Wanneer de Albanese Besim in het bezit blijkt van Łukasz' jas, smartphone en portefeuille, begint een zoektocht die haar van onbekende plekken in Duitsland tot een Nederlands ziekenhuis voert.

'In Europa geloven ze mijn diploma niet, dus ik zal eerst jaren moeten studeren om te bewijzen wat ik al weet.' Ook dat is arbeidsmigratie.

Ruth Joos

Vanaf dat moment ontvouwt de roman zich als een ware detective, die ons langs verschillende perspectieven leidt (tot zelfs dat van een hondje).

Het meest ontroerende personage is zonder twijfel Lida Barishvilli, de buurvrouw. Samen met het hondje van Łukasz bijt zij zich vast in zijn verder anonieme leven. Meer dan een paar kledingstukken en een sporttas heeft hij niet nagelaten, maar voor de Georgische archeologe Lida volstaat dat. "Jullie moeten zoeken naar wat je niet ziet", oreert ze tegen de sjouwers die het appartement van Łukasz komen ontruimen. 

Lida's werkdag begint wanneer het schemert, want ze werkt 's nachts voor een poetsbedrijf. "In Europa geloven ze mijn diploma niet. Dus ik zal eerst jaren moeten studeren om te bewijzen wat ik al weet."

Ook dat is arbeidsmigratie.

Een van de grote sterktes van deze roman is de taal. Robben is zo slim om de ontoereikendheid van de taal ook voelbaar te maken voor de lezer: hij laat vele conversaties onvertaald. De talen spreken langs elkaar heen en we staan er alleen voor. Zoek het zelf maar uit. 

Echt pijnlijk wordt het in noodsituaties, wanneer de woorden veranderen in oerkreten en ook die niet begrepen worden

Ruth Joos

Mondjesmaat beginnen we samen met de personages hier en daar woorden en uitdrukkingen te begrijpen.

Het gehannes met vertaalapps op telefoons en de vele misverstanden zijn nog half ludiek. Maar echt pijnlijk wordt het in noodsituaties, wanneer de woorden veranderen in oerkreten en ook die niet begrepen worden. 

Jaap Robben (42) plaatst mensen die in onze maatschappij uit de boot vallen al langer voor het voetlicht.

Toch duurde het even voor ik me echt kon overgeven aan het boek.

De zoektocht van dochter Janina was me aanvankelijk iets te nadrukkelijk. Het was buurvrouw Lida die me echt de roman in trok. De veelkantige problematiek van arbeidsmigratie kwam steeds subtieler aan de oppervlakte. 

Op kousenvoetjes komt de ontroering aanzetten. Hier heeft Robben al die tijd naartoe gewerkt

Ruth Joos

De beloning in het laatste hoofdstuk liet me met kippenvel achter. Op kousenvoetjes komt de ontroering aanzetten. Hier heeft Robben al die tijd naartoe gewerkt: in een twintigtal schaarse pagina's krijgt 'de' arbeidsmigrant na een naam, een gezicht en een verleden nu ook een diep-emotionele invulling.

Het zijn net mensen.

'De laatste namen van Łukasz' van Jaap Robben verscheen op 13 oktober bij uitgeverij De Geus. Jaap Robben is ook te gast op Het Boekenfeest van Radio 1, live vanop Boektopia in Kortrijk.