Eén regenboogvlag maakt nog geen motief: onzekerheid over aanslag Krakau leidt tot speculatie online

Een met AI verscherpte versie van een beeld van de dader: dit beeld is dus niet echt.

De vele onzekerheden over de aanslag in de Poolse stad Krakau hebben meteen tot nepnieuws online geleid. Onscherpe beelden van de aanslag zijn scherper gemaakt met AI, maar die fantaseert er helaas ook details bij. En een foto van een man met een regenboogvlag verraadt niet het motief van de dader, zoals online wel wordt beweerd. Waarom de dader de aanslag uitvoerde, is momenteel nog niet geweten. 

In het kort:

• Online circuleren foto's van de aanslag in Krakau die door AI scherper zijn gemaakt. AI-tools maken onduidelijke details niet zichtbaar, maar verzinnen ze erbij.     

• De foto's die het gezicht van de dader en de emblemen op zijn uniform tonen, zijn door AI verscherpt en dus niet te vertrouwen.

• De beweegredenen van de dader zijn nog niet duidelijk. Een foto van een man met gasmasker die een regenboogvlag draagt zou moeten bewijzen dat hij linkse sympathieën heeft. Maar dit beeld bewijst niets. 

• Volgens de Poolse politie is het op dit moment nog niet duidelijk of de dader zich door een bepaalde ideologie heeft laten leiden.
  

Michal O., de dader van de aanslag in Krakau werd neergeschoten door agenten nadat hij 6 mensen had gedood en 15 anderen verwond. Op maandag overleed hij aan zijn verwondingen.

Meteen na aanslagen is er telkens veel onduidelijkheid over wie de dader juist was en wat de beweegredenen waren. Dat creëert de perfecte omstandigheden voor nepnieuws om zich snel te verspreiden. En dat is nu niet anders.

Socialemediagebruikers grijpen naar artificiële intelligentie om foto's scherper te maken en zo bepaalde details beter te kunnen zien. Alleen: AI maakt details niet duidelijker, het creëert die details zelf. Betrouwbare informatie over de dader levert het dus niet op.

Ook een oude foto die de dader zou moeten tonen met een regenboogvlag wordt veel gedeeld. Volgens sommigen het bewijs voor de ideologische beweegredenen van de dader. Maar er is te veel onduidelijk over de foto om er met zekerheid iets uit te concluderen. 

We nemen beide aspecten onder de loep. 

De schietpartij tussen de schutter en de politie werd vanuit verschillende hoeken gefilmd . Die beelden zijn spectaculair, maar niet erg scherp. Ondertussen gaan er ook erg scherpe foto’s rond van de schutter die op de grond ligt op de plaats van de schietpartij. In een X-post  die al meer dan 700.000 keer bekeken is, hoopt iemand hem zo te identificeren.

Een verscherpte foto van de dader. Een gebruiker op X hoopt zo de dader te kunnen identificeren.

We vinden op X een lange video van de gewonde schutter en de politieagenten die verzorgd worden. De scherpe foto van het gezicht van de dader komt overeen met het moment en oogpunt dat te zien is in de video op 0:12. Het verschil is dat de beeldkwaliteit van de video veel lager is. De afbeelding is met AI verscherpt op basis van de video. 

Recent gebeurde dit ook met een foto van verdachten van een terreuraanslag in het Verenigd Koninkrijk. Dat lijkt misschien een goede manier om details boven te halen, maar leidt vooral tot desinformatie. AI haalt geen details boven maar verzint ze zelf. 

Als een foto onscherp is, dan is de informatie om het beeld scherper te maken niet aanwezig in de foto. Als een AI-tool een foto scherper maakt, haalt die dus geen extra details naar boven die al in de foto aanwezig zijn. De tool maakt een berekende gok over hoe een scherpere versie eruit zou kunnen zien. Het vult ontbrekende informatie zelf in op basis van patronen die de tool kent uit andere foto’s. Zeker bij iets complex als een menselijk gezicht, levert dit makkelijk fouten op.

De scherpere AI-versie is duidelijk gebaseerd op dit beeld uit een video. Het been van de man met blauwe jas is in de AI-versie echter naar de foute kant gedraaid.

In het geval van dit beeld heeft de AI-tool ook een fout gemaakt. De voet van de man links in beeld staat op het verscherpte beeld namelijk naar binnen gedraaid, terwijl die in het origineel naar buiten staat. En ook de AI-detectiesoftware van SynthID herkent de scherpe foto als AI-gegenereerd. 

In dezelfde video wordt de dader ook langs de andere kant gefilmd, rond 0:30. Ook van dit moment circuleert een verscherpte afbeelding  die met AI is gemaakt. Je ziet bijvoorbeeld hieronder dat in het AI-beeld rechts het T-shirt van de dader een andere opdruk heeft dan in het stilgezette echte beeld links.

Het opschrift op de t-shirt van de dader is niet duidelijk in de originele versie. AI verzint zelf dan maar wat het zou kunnen zijn.

Uit nog een andere hoek duiken op X beelden op van de neergeschoten man waarop zijn uniform beter zichtbaar is. Je ziet dat hij verschillende emblemen draagt, maar ze zijn onherkenbaar. Ook van dit beeld duiken scherpere versies op waarop de emblemen wel herkenbaar worden.

De patches op het uniform van de dader zijn wazig op de originele beelden. In de AI-versie lijkt de patch van de Poolse vlag correct, maar de andere patches lijken niet juist verscherpt.

Op de verscherpte foto verschijnen de Poolse vlag, een Pools wapenschild en het nummer 22. Aannemelijke emblemen voor een Pools militair uniform, maar op het originele beeld lijkt het embleem waar 22 van gemaakt is, ondanks de wazigheid, toch iets anders te zijn. Daarnaast herkent SynthID ook hier weer de verscherpte foto en is die dus gemaakt met AI.

Conclusie:

• De scherpe beelden van het gezicht van de dader zijn gebaseerd op een wazige video en zijn verscherpt met behulp van AI. Dat de beelden het echte gezicht van de dader zouden tonen, is dus onwaar.

• Het beeld met de herkenbare emblemen op het militair uniform van de dader werd ook met behulp van AI verscherpt op basis van een wazige foto. Dat je de echte emblemen zou kunnen herkennen op basis van de verscherpte foto is dus onwaar.

Meteen na de feiten begonnen verschillende mogelijke motieven van de dader, Michal O., rond te gaan. De Poolse minister van Binnenlandse Zaken, Marcin Kierwinski, zei zaterdag dat de dader “gefascineerd was door extreemrechts gedachtegoed”. Hij erkende wel dat er nog onderzoek moet gebeuren. De dader liet geen manifest of brief na waarin hij zijn daden verklaart.

Het Poolse Openbaar Ministerie liet op maandag weten dat er nog geen verband is vastgesteld tussen de dader en een bepaalde ideologie. Er zijn ondertussen al heel wat biografische details over de dader bekend, maar over zijn ideologie en of die überhaupt meegespeeld heeft in zijn misdrijf weten we nog niets zeker. 

De link met extreemrechts gedachtegoed is dus onbevestigd voorlopig. Maar op sociale media gaat een foto viraal die moest aantonen dat het motief van de dader in een andere ideologische hoek te vinden zou zijn. De foto zou de dader met een regenboogvlag in de hand tonen. Dat zou dan wijzen op eerder linkse sympathieën. 

Waar de foto exact vandaan komt, is nog niet duidelijk. Of de foto echt is en de dader toont, weten we momenteel zelfs ook nog niet. We vonden een vroege versie in een Facebookgroep voor mensen uit Ostrowiec Świętokrzyski, waar hij woonde. Daaruit blijkt dat het om een screenshot gaat uit een online vergadering. De naam van de dader staat op de foto. 

De linkse foto is een screenshot uit een online vergadering en zou de dader tonen met een regenboogvlag. Al snel doken er versies op die scherper gemaakt zijn met AI.

Door het gasmasker weten we niet zeker of de man op de foto wel degelijk de dader is. Al snel circuleert er ook een versie die met AI scherper is gemaakt. Daarop lijkt de man inderdaad op de dader, maar zoals hierboven gezegd: foto’s die scherper zijn gemaakt met AI, zijn niet te vertrouwen. 

Zelfs als blijkt dat deze foto authentiek is, is nog niet duidelijk wat de dader hiermee bedoelde. Het zou een steunbetuiging kunnen zijn aan de LGBTQ+-gemeenschap. Maar door het gasmasker zou je het kunnen interpreteren als dat hij zich wil beschermen tegen de invloed van de regenboogvlag. Het zou ook kunnen dat hij er helemaal niets mee bedoelde en het gewoon een toevallige momentopname is. We weten het momenteel niet.

Er is dus nog veel onduidelijkheid over zijn motief. Het is zelfs niet zeker dat er een duidelijk politiek motief achter de aanslag zit. Maar dat houdt mensen op sociale media niet tegen om meteen verregaande conclusies te trekken op basis van schaarse, onzekere informatie. 

Wanneer een grote aanslag plaatsvindt, krijgt die meteen erg veel aandacht. Maar in de uren en dagen na een aanslag is er vaak veel onzekerheid. Het is niet altijd duidelijk wie de dader is of wat diens motief is. En van die onzekerheid wordt telkens weer gebruik gemaakt om desinformatie te verspreiden en de schuld in een bepaalde ideologische hoek te leggen. 

Bij de steekpartij in het Engelse Southport in 2024 werd meteen online beweerd dat de dader een bootvluchteling was. In realiteit bleek het iemand te zijn die in het VK geboren was. Bij de aanslag op een Joods festival in Australië in december 2025 ging meteen onterecht het gerucht rond dat de dader een Israëlische soldaat was.

In de VS is het bijna een genre op zich: telkens er een schietpartij plaatsvindt, wordt op sociale media meteen beweerd dat de dader transgender of een illegale migrant zou zijn. 

Of de Poolse minister van Binnenlandse Zaken voor zijn beurt gesproken heeft, weten we niet. Maar andere Poolse autoriteiten houden zich voorlopig op de vlakte over het motief van de dader zolang het onderzoek loopt. Alle beweringen op sociale media over zijn motief zijn voorlopig dan ook niet veel meer dan dat: loze geruchten die op niet veel tastbaars zijn gebaseerd. 

Meer informatie over de factchecks van VRT NWS

Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier. 

Deze factcheck werd geschreven op basis van de informatie die beschikbaar is op het tijdstip van publicatie. Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel. 

Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.  

Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers    , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties. 

Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.  

VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network      (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN    ).