Een knop tégen doomscrolling op sociale media: is dat een goed idee van de Europese Commissie?

Artikel luisteren

4min

Meer info

Een knop op sociale media om te voorkomen dat je eindeloos van video naar video scrollt: het is een van de ideeën van de Europese Commissie om het gebruikers van sociale media makkelijker te maken om los te koppelen. Is dat een goed idee? "Het is een eerste stap om een evenwicht te zoeken tussen gebruiker en platform", zegt mediaonderzoeker Laura Vandenbosch (KU Leuven). 

Afgelopen week heeft de haar Digital Fairness Act voorgesteld. Daarmee wil ze online consumenten beschermen op allerlei manieren. Het wetsvoorstel telt maar liefst 40 artikelen. 

Een van haar voorstellen is een knop waarmee je de verslavende functie van scrollen kan uitzetten in een socialemedia-app. Zo wil de Commissie gebruikers lostrekken van het ellenlange scrollen, oftewel urenlang kijken naar reeksen video's op je tijdlijn. 

Of dat ons ook effectief gaat helpen om minder te scrollen? Dat valt nog af te wachten, zegt Laura Vandenbosch, directeur van het lab voor mediapsychologie van de KU Leuven, in VRT NWS De Ochtend. 

"Dit gaat geen totaaloplossing bieden, maar het is een eerste stap in de goede richting. Zo kunnen die platformen op een meer eerlijke manier worden ontworpen, zodat gebruikers effectief zelf de keuze hebben om eindeloos scrollen een halt toe te roepen." 

Want dat is nu eigenlijk niet het geval, stelt ze. "Momenteel is het erg moeilijk om zelf te stoppen met scrollen. Als je kijkt naar hoe dat proces in elkaar zit, scrollen we vaak op momenten dat we niet echt kritisch nadenken en proberen te ontspannen."

"Dan denk je ook niet echt bewust na over je mediakeuzes en vraagt het dus wel wat stappen om uit dat algoritme te stappen." De Europese Commissie wil die stap dus vergemakkelijken. 

Uit experimenten blijkt dat zo'n digitale disconnectie niet altijd helpt, legt Vandenbosch uit. "Gebruikers die algoritmes bijvoorbeeld tijdelijk uitschakelen om scrollen tegen te gaan, vinden hun gebruikservaring vaak minder optimaal en keren terug naar het oude design." 

Dan kan je je dus afvragen of het voorstel van de Europese Commissie ver genoeg gaat, zegt ze. "En gaan gebruikers niet gewoon naar andere platformen als je de knop enkel aan grote platformen oplegt?", werpt Vandenbosch op. 

De Commissie wil niet zover gaan als de Kids Act, die al goedgekeurd is door de Europese Unie. Die wil sociale media verbieden voor kinderen onder de 15 jaar.

Maar een verbod voor volwassenen is niet aan de orde, stelt de Europese Commissie. Bij de NOS legt eurocommissaris Henna Virkkunen uit waarom: "Veel gebruikers houden er ook van. Daarom maken we het transparant, en is het aan de gebruiker om te kiezen deze functies te houden of uit te zetten."

Er wordt heel weinig opgetreden ten opzichte van de platformen zelf

Laura Vandenbosch, directeur van het lab voor mediapsychologie (KU Leuven)

Vandenbosch snapt die keuze, omdat gebruikers nog altijd keuzevrijheid hebben, maar ze vindt het toch een moeilijk debat. 

"Er wordt heel weinig opgetreden ten opzichte van de platformen zelf, terwijl het duidelijk is dat die echt wel zijn gebouwd om standaard te functioneren op dark patterns (een ontwerpmethode die gebruikt wordt om mensen te misleiden, red.)." 

Het voorstel van de Commissie is in die zin dus een inhaalbeweging om het verslavende design van die apps aan te pakken, legt Vandenbosch uit. "Die inspanning is ook nodig om die platformen standaard vanaf het design veilig te maken. Het is zoeken naar een evenwicht tussen gebruiker en platform, want nu is er een groot onevenwicht en bepalen platformen de spelregels."

Daarom blijft het belangrijk om ook in te zetten op mediawijsheid, besluit Vandenbosch. "We moeten anders beginnen na te denken en al van kinds af leren om met die digitale leefwereld om te gaan."