De impact van de 'blue wave' op Trump: heeft hij nog macht? Wordt hij afgezet? En wat met MAGA? 5 vragen en antwoorden

Artikel luisteren

6min

Meer info

Na de verkiezingsoverwinning van de Democraten waait er een nieuwe wind door het Amerikaanse Congres. Vraag is wat dit betekent voor de Republikeinse president Donald Trump. Kan hij worden afgezet? Heeft hij nog macht? Of is dit het einde van hem en zijn MAGA-beweging? 5 vragen en antwoorden. 

Sinds afgelopen nacht hebben de Democraten een meerderheid in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat, de 2 kamers van het Congres. Dat betekent dat ze de komende jaren de macht hebben om de wetten die ze maken, ook goedgekeurd te krijgen.

Om die wetten ook in werking te doen treden, is echter de handtekening van de president nodig. En daar komt Donald Trump in het verhaal. Die liet namelijk al vrij snel na de overwinning van de Democraten verstaan dat hij gebruik zal maken van zijn vetorecht.

Op wetgevend vlak komt er een stilstand.

Bert De Vroey, Amerikakenner bij VRT NWS

Om een veto van de president ongedaan te maken, moet er een tweederdemeerderheid zijn. Lees: dan moeten de Democraten ook een deel van de Republikeinen weten te overtuigen. "Dat zie ik niet snel gebeuren", zegt VS-kenner Bert De Vroey. "Het resultaat is dat er heel weinig gebeurt op wetgevend vlak en dat we een standstill krijgen."

Ook Amerikawatcher Björn Soenens voorspelt wettelijke stilstand. Volgens hem zouden de Democraten Trumps veto's wel kunnen ondermijnen. "Ze moeten ervoor zorgen dat ze wetten maken waarvan de kiezers zeggen: 'dit willen wij wél'. Als Trump zijn veto dan gebruikt, gaat hij zichzelf heel onpopulair maken en zijn opvolgers een loer draaien."

Belangrijk: president Trump zal zonder Republikeinse meerderheid ook geen nieuwe ministers of rechters meer kunnen benoemen. Hij zal wel nog steeds presidentiële decreten uitvaardigen. Dat zijn beleidsbesluiten die de president relatief snel kan invoeren en die niet moeten worden gestemd in het parlement.

"Die decreten kunnen wel worden aangevochten", zegt Soenens. "Enerzijds door wetten te maken die de decreten tegenspreken, al zal Trump daartegen wellicht zijn veto stellen. Anderzijds door rechtbanken die ze onwettig kunnen verklaren."

De politieke verschuiving in het Congres heeft vooral een impact op het binnenlandse beleid, zegt professor Amerikaanse politiek Bart Kerremans (KU Leuven). Hij denkt dat de invloed van de verkiezingsuitslag op wat de VS in het buitenland doet daarentegen klein zal zijn.

"Het buitenlandbeleid blijft toch voor een groot deel de tuin waarin een president vrij autonoom kan spelen", schetst Kerremans.

"Het Congres kan natuurlijk via een democratische meerderheid Trump onder druk proberen te zetten om de oorlog in Iran bijvoorbeeld te doen stoppen, of om die niet verder te doen escaleren. Maar de middelen om dat te doen zijn beperkt, en Trump heeft uiteraard een veto."

De Democraten kunnen een impeachmentprocedure tegen Donald Trump opstarten, al wil dat nog niet zeggen dat de president ook zal worden afgezet.

Dat zit zo: de afzettingsprocedure doorloopt meerdere fasen. In een 1e moet het voltallige Huis van Afgevaardigden stemmen of de aanklachten zwaar genoeg doorwegen om de president uit zijn functie te ontzetten. Een gewone meerderheid volstaat daarvoor.

Voor de 2e fase van de procedure verhuizen we naar de Senaat, waar het proces gevoerd zal worden. Hier is – in tegenstelling tot in het Huis – een tweederdemeerderheid nodig. Met andere woorden: om de president officieel af te zetten, moet twee derde van alle senatoren daarmee instemmen.

Ik zou Democraten afzettingsprocedure afraden: ze maken van Trump weer een slachtoffer en stellen zichzelf op als boeman

Björn Soenens, Amerikakenner bij VRT NWS

Aangezien de Democraten geen tweederdemeerderheid hebben, zal dat niet snel gebeuren. "Ik zou het de Democraten ook niet aanraden", zegt Björn Soenens. "Dan gaan ze opnieuw van Trump een slachtoffer maken en zichzelf als de boeman opstellen. Ze moeten net vooruitkijken, naar de presidentsverkiezingen van 2028."

Niet onbelangrijk: tegen Trump werd al 2 keer een impeachmentprocedure opgestart tijdens zijn vorige ambtstermijn. Nooit eerder gebeurde dat bij een Amerikaanse president. Trump werd wel 2 keer vrijgesproken in de Senaat.

Impeachment of niet: het zal de Democraten volgens kenners niet tegenhouden om Trump de komende jaren het vuur aan de schenen te leggen. "De Democraten zullen hun meerderheid gebruiken om hoorzittingen te organiseren", zegt Björn Soenens.

"Ze kunnen bijvoorbeeld onderzoek doen naar zijn bitcoin-imperium (sinds zijn terugkeer naar het Witte Huis heeft Trump meer dan 1,2 miljard euro aan inkomsten uit crypto vergaard, red.), of hoe hij justitie gebruikt tegen politieke tegenstanders."

"Je zou kunnen zeggen dat dit het begin van het einde is voor het Trump-tijdperk, dat hij fin de carrière is", schetst Björn Soenens. "Op dit moment is hij een gewonde, lamme eend. Maar dat kan ook een boze eend worden, die wild om zich heen zou kunnen slaan."

Op dit moment is hij een gewonde, lamme eend. Maar dat kan ook een boze eend worden, die wild om zich heen zou kunnen slaan

Björn Soenens, Amerikakenner bij VRT NWS

Met andere woorden: "Zal hij zich gedragen als een duivel in een wijwatervat en de Democraten op alle vlakken proberen tegen te werken, of zal hij proberen samen te werken? Dat moeten we de komende periode zien."

De 'Make America Great Again'-beweging die Trump startte, krijgt na vandaag ook een stevige knauw. Toch is ze nog niet uitgeteld, zegt Soenens. "Dat blijft een stevige onderstroom in de Amerikaanse maatschappij."