De Colorado als klimaatcase: steeds minder water voor steeds meer gegadigden

De Glen Canyon-dam aan het Lake Powell-meer

De Colorado in het westen van de VS levert drinkwater aan miljoenen mensen en dieren en sproeiwater aan tienduizenden boeren. Zonder het water van de rivier had de stad Las Vegas nooit dezelfde groei gekend of zouden sla, broccoli of vlees niet zo goedkoop op de Amerikaanse markt kunnen komen. Dat het waterpeil van de rivier al 26 jaar blijft zakken, is dan ook een reden tot bezorgdheid. Zeker nu er nog nieuwe spelers opduiken, zoals datacenters, die van het water gebruik willen maken. We trokken naar de VS om er een documentaire te draaien en om na te gaan wie er moet leven van de Colorado.

Samenvatting:

• Het waterpeil van de Colorado, die in het westen van de VS drinkwater levert aan miljoenen mensen en sproeiwater aan tienduizenden boeren, zakt al 26 jaar.

• Zware regenval en overstromingen in het zuidwesten van de VS deden het waterpeil in Lake Powell en Lake Mead de voorbije weken opnieuw met enkele meters stijgen. Experts noemen dat een bedrieglijke momentopname: de meren zijn nog maar voor ongeveer 27 en 26 procent gevuld.

• Vooral minder sneeuw in de Rocky Mountains, vroege lentes en hogere temperaturen veroorzaken de droogte. Zeven staten en Mexico willen water uit de rivier, maar de verdeelsleutel uit 1922 klopt niet meer met het huidige debiet.

• Staten raken het niet eens over een nieuwe verdeling. De regering-Trump wil een eigen schema opleggen, maar Nevada en Arizona trekken naar de rechter.

• Veel Amerikanen ontkennen de rol van klimaatverandering, en de regering-Trump geeft meer publiek land vrij voor olie- en gasboringen. Zo wordt klimaat als mogelijke oorzaak van het slinkende waterpeil onder de mat geveegd. 

Hoezo de Colorado minder water? Wie Amerikaanse media volgt, heeft het misschien gelezen of gezien: de voorbije week heeft het 5 keer in 6 weken abnormaal hard geregend in het zuidwesten van de VS.

In de Four Corners-regio, op het kruispunt van de staten Colorado, Utah, Arizona en New Mexico, richtten overstromingen zware vernielingen aan. Bruggen en wegen werden weggespoeld en modderig water drong binnen in de huizen. Honderden mensen werden geëvacueerd, sommigen met helikopters van op hun dak.

Extreem regenweer veroorzaakte overstromingen in de San Juan-rivier, een zijrivier van de Colorado

Het waren zijrivieren van de Colorado die de overvloed aan regen niet langer konden slikken. Ze stuurden hun kolkende massa naar de Colorado zelf en naar de stuwmeren Lake Powell en Lake Mead. Daar is het waterpeil opnieuw met 6 meter gestegen. Voor veel Amerikanen zal dat het bewijs zijn dat zorgen over klimaatverandering overbodig zijn. Het mocht dan al een uitzonderlijk droge winter, lente en zomer zijn geweest - de herfst maakt alles vanzelf weer goed. 

Die visie zal de komende weken wel weer aan kracht winnen. Volgens hydrologen en klimaatexperts gaat het om een bedrieglijke momentopname. Allereerst zijn stortregens niet abnormaal voor het herfstseizoen in het zuidwesten van de VS, en de hevigheid ervan wordt dit keer toegeschreven aan weerfenomeen El Niño.

Ook de klimaatverandering zèlf wordt gezien als een potentiële verklaring voor waterbommen.  Bovendien zouden er nog meerdere jaren met dit soort regenweer moeten volgen om alle zorgen over de Colorado weg te nemen. Daarvoor moet je de evolutie op de langere termijn bekijken. 

Al 26 jaar kampt het stroombekken van de Colorado met uitzonderlijk droge omstandigheden. Dat komt vooral omdat er (over de hele periode bekeken) minder sneeuw is gevallen in de Rocky Mountains. Vooral de vroege lentes en de hogere temperaturen spelen een rol: de sneeuw verdampt voor hij de kans heeft smeltwater te worden dat naar de riviertjes stroomt.

Droge en hete zomers maken het probleem nog acuter. Het water in de stuwmeren en kreken verdampt en de bodem droogt uit. De soms grillige fluctuaties deden niets af aan de onderliggende trend: het waterpeil in de rivieren bleef zakken.  

Dat zie je nergens beter dan op de stuwmeren Lake Powell en Lake Mead. De verkleuring van de rotswanden verraadt tot waar het water ooit gestaan heeft en oude boothellingen zweven akelig hoog in de lucht. Het verschil tussen het hoogste peil ooit gemeten op Lake Powell (in 1983) en het laagste niveau (in september van dit jaar!) omspant 58 meter. En het verschil met het peil waarop het reservoir theoretisch "vol" is, bedraagt ook vandaag nog, na de recente zondvloed, 49 meter. 

Shelby Statham toont ons de kleurverschillen in de rotswanden die aangeven tot waar het water ooit kwam

Ook op Lake Mead, nabij Las Vegas, werd in de voorbije late zomer nog een nieuw laagterecord gevestigd. Of om het met andere cijfers te zeggen: Lake Mead is momenteel (na de stortregens) voor 27 procent gevuld, Lake Powell voor bijna 26 procent. 

7 staten in de VS zijn afhankelijk van het Colorado-water. Daarnaast wil ook buurland Mexico nog zijn deel. In 1922 werd een verdeelsleutel overeengekomen en kreeg elke staat een bepaald volume aan water toegewezen. Die verdeling bestaat nu enkel nog op papier: het debiet van de Colorado is veel geringer dan wat een eeuw geleden werd vooropgesteld.

Pogingen om een nieuwe en aangepaste overeenkomst uit te werken strandden op onderlinge onenigheid. De regering-Trump wil nu een eigen schema opleggen, maar Nevada en Arizona trokken al naar de rechter om dat tegen te houden. 

Dat er een probleem is met de waterstanden in het Colorado-stroombekken en dat de waterbevoorrading in gevaar komt, dat ontkent intussen bijna niemand meer in de VS. Wat betwist en ontweken wordt, is de factor van de klimaatverandering.

Het woord klimaat roept niet alleen weerstand op bij een groot aantal Amerikanen, het is soms ook ronduit taboe. Dat konden we ervaren bij ons bezoek aan het skiresort van Keystone, waar de chef van het sneeuwmakersteam duidelijk instructies had meegekregen om het thema uit de weg te gaan. 

Je ziet gelijkaardige reacties bij andere gesprekspartners op onze roadtrip langs de Colorado. Een pastor die doopvieringen houdt in de rivier wimpelt de bezorgdheden over klimaatverandering heel rustig en vriendelijk af. Hij heeft alle vertrouwen in God, want die commandeert de natuurelementen.

Een boer die in Imperial Valley in Californië alfalfa en groenten teelt, windt zich een beetje op als het klimaat ter sprake komt. Hij noemt het een thema waar de milieubeweging geld uit slaat. Meer nog dan in Europa is het klimaatdebat in de VS extreem gepolariseerd. En wie vóór Trump is, is tegen het idee van de klimaatverandering.  

Ronnie Leimgruber gelooft niet in klimaatverandering

Drill baby drill: dat is en blijft nog altijd het mantra van Trumps energiebeleid. De VS zijn intussen de grootste producent van aardolie ter wereld én de nummer 1 in de ontginning van aardgas. En de president is niet van plan om van die fossiele brandstoffen af te stappen. Integendeel, steeds meer grond in de VS wordt door de federale regering vrijgegeven voor olie- en gasboringen. Regels en vergunningen worden versoepeld en zelfs beschermd natuurgebied wordt opengesteld. 

Volgens een analyse van het Center for American Progress heeft de regering in Trumps tweede ambtstermijn al bijna 35 miljoen hectaren aan beschermde gronden opengebroken voor mijnen, olie en gas. Beperkingen op de uitstoot van broeikasgassen door energiecentrales zijn geschrapt. De normen die Amerikaanse autobouwers moesten naleven om het brandstofverbruik van hun wagens efficiënter te maken, zijn verlaagd.

Trump chanteerde de Franse energiereus Total Energies om te stoppen met de bouw van windparken en om in plaats daarvan in olie- en gasprojecten te investeren. En onlangs trok de president een streep door regelgeving die olie- en gasboringen verplichtte om het lekken van methaan te voorkomen. 

Nabij Rifle zie je vanuit de lucht honderden boorputten naar olie en gas

Dat laatste is ook een bezorgdheid van milieuactivisten in de buurt van Rifle, een stadje aan de Colorado. Daar wordt al lang naar olie en gas geboord in duizenden kleine boorputten. De milieuorganisatie Ecoflight toonde het ons vanuit de lucht op een korte exploratievlucht. Wat? Vliegen voor het milieu? We hadden eerst ook zo onze twijfels. Maar Ecoflight neemt wel vaker journalisten, wetenschappers en politici mee de lucht in.

Van op de grond zie je wel énkele boorputten en installaties, maar de schaal van de ontginning wordt pas echt duidelijk vanuit het vliegtuig. Overal op de bergtoppen en heuvelflanken zie je boorterreinen en kronkelende leidingen. Het eeuwenoude systeem van split estate helpt daarbij: de grond is van particuliere eigenaars, de ondergrond en mineralen behoren nog steeds aan de federale regering, die ze in concessie kan geven aan olie- en gasmaatschappijen. 

Als de dalende waterstanden in het Colorado-bekken een gevolg zijn van klimaatverandering, dan is het ironisch en wrang dat er vlak bij de rivier naar fossiele brandstoffen wordt geboord. Dat is op zichzelf niet nieuw, maar de regering-Trump stelt in de regio nabij Rifle nog méér publiek land ter beschikking. Het Roan Plateau ziet er vanuit de lucht prachtig wild en onaangetast uit. Net daar worden binnenkort meer dan 2000 hectaren in concessie verkocht. 

En toch lijken er zelfs bij Republikeinse kiezers en politici twijfels te knagen. De bedenkelijke toestand van de Colorado valt niet meer te ontkennen. De boeren in Imperial Valley gaan er prat op dat zij de groententuin zijn van Amerika dankzij het Colorado-water.

Ze verdedigen met vuur hun sinds lang verworven rechten: Imperial Valley alleen al mag 20  procent van het water gebruiken, grotendeels voor irrigatie. En de landbouwsector in het bredere Colorado-bekken zou goed zijn voor 70 procent van de waterconsumptie. Om dat in perspectief te zetten: de staat Nevada, met de miljoenenstad Las Vegas, krijgt slechts 1,8 procent. 

Niettemin maken de boeren zich grote zorgen over het slinkende watervolume. De politici van de betrokken staten raken het niet eens over nieuwe afspraken en verdeelsleutels. En wat opmerkelijk is: in dit debat staan Democraten en Republikeinen niet met getrokken messen tegenover elkaar. De scheidslijnen in het debat hangen meer af van lokale noden en belangen dan van partijstandpunten. Zelfs de Republikeinse gouverneur van Nevada gaat in dit dossier in het verweer tegen de regering-Trump. 

Die atypische positionering zie je ook in het verhitte debat over datacenters. Ook datacenters hebben water nodig, al beweren die zelf vaak dat ze alles kunnen recycleren en hergebruiken in een bijna-gesloten circuit. De datacenters roepen overal in de VS verzet op, ook in het Colorado-bekken.

Burgercomités krijgen daarbij de steun van Democratische én Republikeinse politici. Je kunt wel een tijdlang smalend doen over klimaat en milieu, maar als je kiezers écht boos en ongerust worden over water, lawaai, trillingen en stroomfacturen. Dan ga je zelfs als Trump-Republikein je toon veranderen.  

De Colorado is een interessante case in point. Amerikanen die verknocht zijn aan hun vrijheid moeten zich houden aan waterbesparende regels. En het dalende waterpeil daagt de klimaatontkenners uit om hun mening te herzien. Tegelijk blijft er de onzekerheid in het debat: bewijs het maar 's dat het door klimaatverandering komt. Er is El Niño en er is de geschiedenis van periodieke droogtes in het zuidwesten, dus misschien lost het probleem zichzelf wel op?

Valerie Trouet onderzoekt de geschiedenis van het klimaat aan de hand van de jaarringen van bomen

Voor de Belgische klimaatwetenschapper Valerie Trouet, die in het Colorado-stroombekken onderzoek doet naar de geschiedenis van het klimaat aan de hand van jaarringen van de bomen, is er wel degelijk iets bijzonders aan de hand. De megadroogte die zich nu voordoet, verschilt van eerdere droogteperiodes door de extreem hoge temperaturen. 

Het dossier lijkt te groot voor de politiek. En schommelingen in het weerpatroon, stortregens en overstromingen geven beleidsmakers telkens weer een voorwendsel om te sussen en weg te kijken. Maar zoals een journaliste in Arizona ons zei tijdens het draaien van de documentaire: "Als de politici geen beslissing kunnen nemen over het beheer van de rivier, dan zal Moeder Natuur het voor ons beslissen."