De Amerikanen maken zich op voor de 'midterms': wat zijn dat precies? En zijn ze belangrijk?

Op dinsdag 3 november zijn er in de Verenigde Staten de zogenoemde 'midterm elections', kortweg 'midterms' of tussentijdse verkiezingen. Wat staat er op het spel? En kunnen die verkiezingen invloed hebben op Trumps presidentschap? We zetten een aantal antwoorden voor u op een rij.

Elke 2 jaar moet in de VS een deel van het Congres opnieuw worden verkozen. In het Huis van Afgevaardigden gaat het om alle 435 zitjes. In de Senaat gaat het over een deel van de zetels, want senatoren zetelen 6 jaar per termijn: daar zal een derde moeten worden gevuld.

Op dit moment hebben de Republikeinen van president Donald Trump de beste kaarten in handen. Ze hebben zowel in de Senaat als in het Huis van Afgevaardigden een meerderheid.

Als de Democraten opnieuw de controle in handen willen krijgen, moeten ze dus een tandje bijsteken. Om een meerderheid te halen in het Huis van Afgevaardigden moeten ze 23 extra zetels winnen, in de Senaat 2. 

De meeste aandacht zal naar de verkiezingen voor het Congres gaan, maar er vinden ook andere races plaats. Er zijn verschillende lokale verkiezingen, waarbij de Amerikanen voor een nieuwe gouverneur of burgemeester moeten kiezen. Dat is niet onbelangrijk, want ook zij kunnen hun stempel drukken op het beleid.

Dankzij de 'midterms' kunnen de Amerikanen laten zien wat ze vinden van het beleid van de president halverwege zijn ambtstermijn. De verkiezingen zijn ook een graadmeter voor de populariteit van president Trump. Voor de Democraten is het dan weer een test om te zien hoe sterk de oppositie staat.

Zowel Trump als de Democraten hebben het echter moeilijk. Die eerste ziet recordlaagtes in zijn populariteit: volgens de laatste peilingen zou slechts 35 procent van de Amerikanen vinden dat Trump het goed doet. Dat is 16 procentpunten lager dan in dezelfde periode van zijn eerste termijn. 

Maar ook de Democraten hebben te kampen met problemen. De kiezer verwijt de partij een gebrek aan daadkracht tegen het beleid van president Trump. Daarnaast blijft de partij verdeeld tussen de gematigde en progressieve flank. Die laatste heeft tijdens de voorverkiezingen al enkele belangrijke overwinningen binnengehaald.

Heel wat analisten voorspellen echter een 'blue wave', een grote Democratische overwinning. De kans is het grootst dat de Democraten een meerderheid zullen halen in het Huis van Afgevaardigden. Ook in de Senaat maken ze een kans, maar er zijn heel wat races die nog te nipt zijn om een accuraat beeld te krijgen van de situatie.

Trump heeft de geschiedenis alvast niet aan zijn kant. Traditioneel gezien doet de partij van de zittende president het niet goed bij de tussentijdse verkiezingen, vaak uit onvrede met het beleid. In 2018 - 2 jaar na de start van Trumps eerste termijn - hebben de Democraten in het Huis 41 zetels van de Republikeinen afgepakt, al verloren ze er ook 2 in de Senaat. 

Bovendien moeten de Republikeinen komaf maken met allerlei controverses die gelinkt worden aan het Witte Huis. Denk aan de vaak gewelddadige en soms dodelijke arrestaties van immigratiedienst ICE, de inkomsten van de president uit crypto en andere businessdeals, de hogere (benzine- en diesel)prijzen door de oorlog tegen Iran en de handelsoorlog met Canada.

Traditioneel zijn Amerikanen minder geneigd om te stemmen tijdens de 'midterms'. Gemiddeld zouden 15 procent minder kiezers naar de stembus trekken dan tijdens presidentsverkiezingen. 

Deze keer hangt het stementhousiasme sterk af van de partij waarmee de kiezer zich identificeert. Een belangrijk deel van de Republikeinen is teleurgesteld in het beleid van hun president, maar wil niet voor een Democratische kandidaat kiezen. Het gevolg: zij blijven thuis. Dat baart de Republikeinse partij en de president heel wat zorgen. 

Tegelijk is de motivatie onder Democratische kiezers groot om wél te gaan stemmen. Zij willen de president 'straffen' voor het beleid van de laatste 2 jaar: uit onderzoek blijkt dat maar liefst 44 procent van de kiezers "een stem tegen Trump" wil uitbrengen.

De Democraten hopen het Congres opnieuw in handen te krijgen, om Trump tijdens zijn laatste 2 jaar als president zo veel mogelijk te saboteren. Ze hebben al verschillende plannen klaarliggen om de macht die Trump naar zich toe heeft getrokken, opnieuw uit zijn handen te trekken. 

Ze willen onder meer de besparingen op de ziekenzorg terugdraaien, onderzoeken openen naar de regering en de president én maatregelen nemen om de oorlog tegen Iran en de handelsoorlog tegen Canada te beperken. Trump heeft echter de macht om een veto te uiten tegen beslissingen van het Huis.

Als de Democraten ook de Senaat in handen krijgen, zou dat een serieuze tegenslag zijn voor Trump. De Senaat beslist namelijk of Trumps kandidaten voor belangrijke posities aan de slag mogen gaan. Denk daarbij aan ministers, ambassadeurs en rechters voor het Hooggerechtshof (mocht een van de rechters overlijden of een stap opzij zetten ).

Daarom trekt Trump de laatste weken voortdurend naar staten waar de Republikeinen traditioneel gezien geen problemen hebben, zoals Texas, Oklahoma en Tennessee. Hij wil zijn kiezers warm maken om toch te gaan stemmen, zodat de Republikeinen in minstens 1 van de 2 kamers van het Congres hun meerderheid behouden.

"Alsjeblieft, doe alsof ik op het stembiljet sta", heeft hij zijn kiezers al meermaals gevraagd. Het blijft afwachten of hij erin slaagt zijn aanhangers te motiveren om te gaan stemmen.