De Shakespeare-vedette die sciencefictionlegende werd: acteur Patrick Stewart (86) overleden

Het handgebaar bij 'make it so', een van zijn catchfrases als Picard in 'Star Trek'.

De Britse acteur Sir Patrick Stewart (86) is overleden. Hoewel hij oorspronkelijk vooral een klassieke theateracteur was, is hij bij het grote publiek voornamelijk bekend om zijn rollen in sciencefiction: van Captain Picard in ‘Star Trek’ tot professor X in ‘X-men’.

Stewart is geboren in Engeland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zijn vader dient in het leger als para en keert getraumatiseerd terug van het front. Dat trauma werkt hij volgens Stewart regelmatig uit op zijn kinderen. In latere interviews geeft hij aan dat die onveilige thuissituatie hem mee gevormd heeft en hij dat autoritaire van zijn vader vaak gebruikt in zijn rollen.

Het is een lerares Engels die Stewart laat kennismaken met het werk van Shakespeare en hem naar eigen zeggen het podium opduwt. De jonge Stewart heeft al snel de smaak te pakken en kiest er in de middelbare school voor om drama te studeren. Uiteindelijk raakt hij met wat omwegen – en een job bij een meubelmaker en een korte bokscarrière - binnen in de prestigieuze Bristol Old Vic Theatre School.

Daar groeit hij uit tot een klassieke Britse theateracteur: van ‘King Lear’ tot ‘Midsummer night’s dream’. Decennialang speelt hij voor de Royal Shakespeare Company en later de Royal National Theatre. Tussendoor versiert hij zijn eerste rollen op televisie en in films. Het gaat voornamelijk om bijrollen in films als het Arthuriaans koningsdrama ‘Excalibur’ en in de verfilming van ‘Dune’ door David Lynch.

Stewart (links) in de verfilming van 'Dune' door David Lynch.

In 1987 valt een opvallende jobaanbieding in zijn bus: of hij de hoofdrol wil in de reboot van ‘Star Trek’. Hoewel zijn goede vriend en collega-acteur Ian McKellen het hem afraadt om zijn veelbelovende theatercarrière "weg te gooien" voor wat televisiewerk, hapt Stewart toch toe. "Ik had geen idee hoe groot de impact van die beslissing op mijn leven zou zijn", zegt Stewart er achteraf over.

Eind jaren 80 had ‘Star Trek’ al een zekere cultstatus bereikt, maar de acteurs van de oorspronkelijke reeks werden stilaan een jaartje ouder en vroegen steeds meer boter bij de vis. Dus werd een nieuwe jongere (en goedkopere) cast bijeengezocht om een vervolg te maken op de populaire sciencefictionreeks. Een reeks die zich opnieuw zou afspelen op een ruimteschip met de naam ‘The enterprise’, maar een slordige eeuw later dan de originele serie.

Stewart speelt in de reeks de rol van de Franse Captain Jean-Luc Picard. Hij is de opvolger van Captain Kirk (de rol van William Shatner) in de oorspronkelijke reeks. Grote schoenen om te vullen in sciencefictionland. De eerste maanden had Stewart er geen goed oog op. Hij zou zelfs zijn valies niet hebben uitgepakt, omdat hij vreesde elk moment te worden ontslagen.

De cast van 'Star Trek: the next generation', met Stewart tweede van links op de eerste rij.

Een vrees die uit is gebleven, meer zelfs volgens veel zogenoemde Trekkies is ‘Star Trek: the next generation’ veruit de beste reeks in de franchise die ooit gemaakt is. Beter zelfs dan het origineel met Kirk, Spock en McCoy. Uiteindelijk worden er niet minder dan 7 seizoenen van de reeks gemaakt met Stewart in de hoofdrol.

De reeks raakt dankzij streamingdiensten de afgelopen jaren bij een nieuwe generatie bekend. Al zullen veel jonge mensen het personage van Stewart mogelijk vooral kennen dankzij de vele memes die bestaan over Picard. Eentje daarvan bijvoorbeeld is gebaseerd op onderstaande still.

Een beeld uit de reeks dat online een eigen leven is gaan leiden.

Er komen ook verschillende rechtstreekse spin-offs: ‘Deep space nine’ en ‘Voyager’. Het is het personage van Stewart zelf dat de kijker meeneemt in die eerste spin-off. In de eerste aflevering van ‘Deep space nine’ is het Picard die commandant Benjamin Sisko (een rol van Avery Brooks) brieft over zijn nieuwe job als topman van het ruimtestation ‘Deep space nine’.

Daarnaast komen er ook verschillende films over de wedervaren van Picard en zijn crew. De eerste in die reeks is in zekere zin ook afscheid van de 'oude' crew van The Enterprise. Het personage van Kirk overlijdt in die film en Picard en zijn crew nemen de fakkel over.

In de film 'Generations' neemt Picard het letterlijk over van Kirk.

Stewart is trots op zijn rol als kapitein van The Enterprise. "Al die jaren dat ik koningen, keizers en tragische helden speelde bij de Royal Shakespeare Company, waren niet meer of minder dan de voorbereiding om in de kapiteinsstoel te zitten van The Enterprise", zei hij erover. Al geeft hij ook toe dat hij wellicht nooit had toegezegd, als hij geweten had dat de reeks 7 seizoenen zou lopen.

Toch kriebelt het jaren na de laatste aflevering en film zo hard bij Stewart dat hij geen moment aarzelt om meteen ‘ja’ te zeggen als hij in 2018 gevraagd wordt om opnieuw in de huid van Picard te kruipen. De serie ‘Picard’ vertelt het wedervaren van Jean-Luc Picard en zijn crew in de jaren na zijn pensioen als kapitein en later admiraal.

Bekijk, de trailer van 'Picard':

"Ik dacht dat mijn ‘Star Trek’-jaren achter me lagen, maar ik ben verheugd dat ik opnieuw in de huid van Picard mag kruipen", zegt hij erover. Al zal de naar verluidt mooie cheque die hij ervoor krijgt, wellicht ook wel een rol gespeeld hebben in zijn keuze om zijn Starfleet-uniform van onder het stof te halen.

'Picard' is doorheen de verschillende seizoenen doorspekt met verwijzingen naar eerdere reeksen, vooral naar 'The Next Generation', maar ook naar pakweg 'Deep Space 9', 'Voyager' en de oorspronkelijke reeks. Uiteindelijk worden 3 seizoenen, van wisselende kwaliteit, gemaakt.

In het laatste seizoen draaft zowat de integrale cast van 'The Next Generation' op. Mede daardoor zijn fans er grotendeels over eens dat dit laatste seizoen een mooi en definitief afscheid was van Picard en zijn crew.

Net zoals William Shatner (Kirk) en Leonard Nimoy (Spock) het na ‘Star Trek’ moeilijk hadden om andere rollen te vinden, zit Stewart na afloop van ‘The next generation’ op professioneel vlak vast. Hij vreest getypecast te worden in dezelfde soort rollen en is daar ook vrij mondig over.

Uiteindelijk verbaast hij vriend en vijand door toch een hoofdrol te aanvaarden in een andere sciencefictionreeks: ‘The x-men’. Stewart speelt in de filmreeks professor Charles Xavier, of kortweg professor X. Hij is de stichter en mentor van de zogenoemde ‘X-men’, een team superhelden die dankzij bepaalde mutaties over superkrachten beschikken.

Hij staat naar eigen zeggen initieel niet te springen om de rol op te nemen, maar wordt overtuigd door regisseur Bryan Singer. Zelfs zijn goede vriend Ian McKellen speelt uiteindelijk mee in de reeks en speelt slechterik Magneto. Uiteindelijk speelt Stewart mee in 7 ‘X-men’-films. Hij leent ook zijn stem aan verschillende afgeleide producten, zoals videogames.

Stewart als professor X (links) en McKellen als Magneto (rechts).

Tussen zijn werk voor ‘X-men’ en ‘Star Trek’ door blijft hij opdraven in kleine bijrollen in andere tv-shows. Zo speelt hij een tijdje een bijrol in ‘Frasier’ en leent hij zijn stem aan verschillende personages uit de animatieseries ‘American dad’ en ‘Family guy’.

Op het hoogtepunt van ‘Star Trek’ na is Stewart ook altijd theater blijven spelen. Veelal klassieke Shakespearestukken zoals ‘Hamlet’ en ‘Othello’. Al speelt hij in de jaren 90 ook een bekroonde Scrooge in ‘A Christmas carol’, naar het boek van Charles Dickens. En samen met Ian McKellen speelt hij in 2009 in ‘Waiting for Godot’ naar het werk van Samuel Beckett.

McKellen (links) en Stewart (rechts) samen op het podium voor 'Waiting for Godot'.

Doorheen de jaren is hij meermaals bekroond. Er staan prijzen allerhande op zijn kast. Voor zijn rol als Picard krijgt hij nooit een mainstream televisieprijs. Koningin Elisabeth II kent hem wel de orde van het Britse rijk toe en slaat hem later ook tot ridder. Voortaan gaat hij als Sir Patrick Stewart door het leven. In dezelfde periode ontvangt hij overigens ook een eredoctoraat van de VUB in Brussel.

Stewart is ruim 30 jaar getrouwd met zijn eerste vrouw Sheila Falconer. Hij heeft samen met haar een zoon en een dochter. Zijn zoon Daniel is ook acteur en speelt trouwens de zoon van Picard in een aflevering van ‘Star Trek’.

Het is op de set van ‘Star Trek’ dat hij zijn tweede vrouw leert kennen. Hij stapt in 2000 voor de tweede keer in het huwelijk, dit keer met de Amerikaanse producer Wendy Neuss, een van de producers van ‘Star Trek’. Amper 3 jaar later gaan de 2 toch uiteen.

In 2013 trouwt Stewart voor de derde keer. Dit keer met de Amerikaanse singer-songwriter Sunny Ozell. Ian McKellen leidt de viering. Achteraf blijkt dat het huwelijk daardoor niet officieel is verlopen, waarna Stewart en Ozell een tweede keer huwen in 2020.

Patrick Stewart is gisteren in Los Angeles overleden na een "kort maar aangrijpende strijd tegen de ziekte van Alzheimer en Lewy-bodydementie", meldt zijn woordvoerder. Hij is 86 jaar oud geworden.