Beuken beleven alweer een 'mastjaar' (maar dat is niet per se goed nieuws)

Beuken beleven steeds vaker een zogenoemd mastjaar, gemiddeld om de 2 à 3 jaar.

Artikel luisteren

3min

Meer info

De beuk beleeft dit jaar een mastjaar, een jaar met heel veel zaadproductie. Door de klimaatverandering beleven beuken nu vaker mastjaren, en dat is niet per se goed nieuws. "De boom put zichzelf daardoor uit, tijdens een jaar waar het bijvoorbeeld al een droge en hete zomer was." Maar er is meer: ook hun evolutionaire overlevingsstrategie komt in gevaar. 

De kans is groot dat je tijdens een boswandeling beukennootjes hoort kraken onder je schoenen. Vorig jaar was het de eik die een mastjaar beleefde, dit jaar dus de beuk. Net als bijvoorbeeld de hazelaar hebben beide bomen van nature mastjaren, jaren waarin ze uitzonderlijk veel zaden produceren als een soort overlevingsstrategie. 

Dat zit zo: de beukennootjes worden gegeten door dieren in het bos zoals eekhoorns, bosmuizen, rosse woelmuizen of everzwijnen. Om de zoveel jaar produceert een beuk extra veel vruchten. Er is dan een overtal dat niet wordt gegeten door de dieren, waardoor er meer kans is op nieuwe bomen. 

Vorig jaar beleefde de eik een mastjaar, dit jaar dus de beuk. Nochtans is het weer de bepalende factor, en was het voor beide bomen hetzelfde weer. Maar dat er een jaar verschil op zit voor 2 typische loofbomen in Vlaanderen, is perfect te verklaren.

"Bij de beuk is het de zomer van het jaar voordien die een mastjaar bepaalt, terwijl de eik wordt aangestuurd door het voorjaar van hetzelfde jaar", vertelt professor bosecologie Kris Verheyen (UGent) in VRT NWS De Ochtend. 

Er is wel wat aan de hand met die mastjaren. De klimaatverandering heeft er steeds meer invloed op,  zo blijkt uit langere meetreeksen in het Verenigd Koninkrijk, België en Nederland.

"Sinds het begin van de jaren 2000 is de frequentie van mastjaren toegenomen, zeker bij beuk. Vroeger was het 1 keer om de 5 of 6 jaar, nu treedt het op om de 2 à 3 jaar. Meer dan waarschijnlijk is dat aangestuurd door de klimaatverandering." 

Die nieuwe realiteit is geen goed nieuws. Want tijdens een mastjaar put een boom zichzelf uit door de grote zaadproductie, terwijl daar dan nog een hete, droge zomer bovenop kan komen, zoals dit jaar het geval was.

"Bomen lieten hun bladeren vervroegd vallen, zodat ze weinig aan fotosynthese konden doen en minder suikers konden aanmaken. In combinatie met de zaadproductie, betekent het dat ze zichzelf uitputten." 

Meetreeksen in beukenbossen in West-Europa tonen een duidelijke verandering aan sinds deze eeuw.

En er is meer. De overlevingsstrategie van beuken door de mastjaren, werkt minder goed als een mastjaar minder uitzonderlijk wordt. Populaties van dieren die graag de nootjes oppeuzelen, passen zich immers snel aan en kunnen zich uitbreiden, zodat er vaker meer nootjes worden gegeten. 

In het Verenigd Koninkrijk bleken de frequentere mastjaren ook een groeivertraging te veroorzaken.