Baanbrekend DNA-onderzoek naar cold cases van Sofie Claerhout uit Kortrijk stopt dan toch niet: "Positie gekregen in UZ Leuven"

Artikel luisteren

4min

Meer info

Sofie Claerhout kan haar DNA-onderzoek naar cold cases dan toch voortzetten, want ze heeft een job gekregen in het UZ Leuven. Claerhout gooide een paar jaar geleden hoge ogen met haar 'CSY-onderzoek', waarmee ze aan de hand van het mannelijke Y-chromosoom verre familieleden van daders kon vinden. Maar lange tijd zag het ernaar uit dat niemand haar onderzoek nog wilde financieren.

Claerhout gaat aan de slag als forensisch -expert in het labo van het UZ Leuven. "Het zag er lange tijd naar uit dat ik vanaf januari mijn DNA-onderzoek zou moeten loslaten", zegt Claerhout. "Dat zou ongelooflijk jammer zijn. Niet alleen omdat het mijn levenswerk is, maar ook omdat het zo veelbelovend is."

Wat is het CSY-onderzoek? CSY staat voor 'Crime Scene-onderzoek via Y-DNA'. Het is een knipoog naar de bekende misdaadserie CSI. 

Alleen mannen hebben het Y-chromosoom in hun DNA. Het wordt van vader op zoon bijna identiek doorgegeven, generaties lang. Als er in een moordzaak Y-DNA van een dader is gevonden, kan de politie mannen uit een bepaalde regio vragen om een DNA-test te doen. 

Als een van de mannen hetzelfde Y-chromosoom heeft, is hij niet per se de dader, maar wel familie. Speurders kunnen dan via de stamboom van die familie gericht op zoek naar de echte dader. 

De methode mocht lange tijd niet gebruikt worden in België. Speurders mochten alleen kijken naar identieke DNA-matches, niet naar familie. Die wet is in 2024 aangepast, waardoor het nu wél mogelijk is.

Claerhout gooide hoge ogen met haar onderzoek, waarmee ze als 1e in België doctor in de werd. Ze won er ook de PhD Cup (en de publieksprijs) mee in 2021. 

Zo begonnen ook in België nabestaanden van slachtoffers te hopen dat de dader ooit nog gevonden zou worden. In 2022 meldden meer dan 700 mannen zich aan om een DNA-staal te geven om de moord op Ingrid Caecaert op te lossen, meer dan 30 jaar geleden. 

Toch heeft Claerhout het de voorbije jaren moeilijk gehad om geld te vinden voor haar onderzoek. "Iedereen vindt forensisch onderzoek interessant, maar toch hebben wij een groot gat in onze financiering. Zo moeten we beurzen aanvragen bij de overheid, bij het Fonds voor Wetenschappelijk Onderzoek (FWO). Maar de onderlinge concurrentie van andere onderzoeken in de genetica is groot."

"Denk maar aan kankeronderzoek en Alzheimer-onderzoek. DNA-onderzoek komt altijd op de 2e plaats. Die andere onderzoeken zijn natuurlijk enorm belangrijk, maar onderzoek naar cold cases verdient ook aandacht."

Het CSY-labo van Sofie Claerhout.

Ook vanuit de overheid, de , krijgt Claerhout amper middelen. "De onderzoeksrechters zien het belang van mijn onderzoek in, dat is het probleem niet. Maar de middelen bij justitie zijn beperkt. Onderzoeksrechters zijn dus verplicht om dingen te laten vallen, en dat zijn altijd de cold cases."

"In Nederland zetten onderzoeksrechters teams van wel 10 mensen op een . "CSY-onderzoek is de laatste stap in het proces. Wij raken nooit zover, maar in Nederland hebben ze zo in 8 maanden tijd de moordenaar van Marianne Vaatstra gevonden . Zij werd in 1999 vermoord. Daarom mijn oproep aan justitie: maak middelen vrij voor CSY-onderzoek."

Claerhout is opgelucht dat haar onderzoek niet stopt. "Nu heb ik eindelijk de zekerheid dat ik op de lange termijn bij het UZ Leuven aan de slag kan. Daar zal ik wel voornamelijk als forensisch expert werken. Ik zal dus niet voltijds met mijn onderzoek bezig kunnen zijn."

"Maar die combinatie is misschien ook goed. Nu kan ik mijn onderzoek ook vertalen naar die dienstverlening. Alles wat ik ontwikkeld heb, kunnen we nu toepassen in de praktijk. Dat zal dus ook een meerwaarde zijn voor het UZ Leuven. Intussen blijf ik mijn methode verbeteren."