Arnaud De Decker na bijna 5 jaar oorlogsverslaggeving in Oekraïne: "Ik herkende mezelf niet meer"

Arnaud De Decker interviewt commandant Robert Brovdi in een commandopost in Oekraïne.

Artikel luisteren

8min

Meer info

"Ik ben bijna letterlijk een andere mens geworden", getuigt journalist Arnaud De Decker (30), die al bijna 5 jaar verslag uitbrengt van de oorlog in Oekraïne. Vooral in het begin van de oorlog vond hij het moeilijk om terug te komen naar België. Hij wilde dan liefst zo snel mogelijk terug naar Oekraïne. "Want de soldaten in de Donbas stellen geen vragen. Zij maken hetzelfde mee, en erger."

Journalist Arnaud De Decker was 26 jaar oud toen hij begin 2022 naar Oekraïne vertrok om er reportages te maken. "Dat was zo'n 2 weken voor de oorlog uitbrak", vertelt hij in de VRT NWS-podcast 'De Verrekijkers'. 

De Decker was op dat moment freelance journalist en las vol verbazing over de spanningen die zich aan het opbouwen waren in en rond Oekraïne. "Ik boekte voor 50 euro een vlucht van Brussel naar Kiev en nam een rugzak mee om daar 2 weken te verblijven en dan terug te komen."

"Daar ging een nieuwe wereld voor me open. Een nieuwe cultuur, een ander alfabet, imposante boulevards, de Sovjet-erfenis: dat was voor mij enorm fascinerend. Ik leerde mensen kennen - reporters, maar ook Oekraïners - en ik maakte er mijn eerste reportages over Oekraïne."

Op 24 februari 2022 vielen Russische troepen Oekraïne binnen, het begin van de oorlog die nog steeds volop woedt. "Dat heeft een zware indruk op mij nagelaten, maar het was eigenlijk pas het begin. Ik ben uit Kiev vertrokken, maar ben later teruggekomen. En vanuit Kiev trok ik steeds verder het land in."

Inmiddels pendelt De Decker al bijna 5 jaar over en weer tussen Brussel en Kiev. Vooral in de beginjaren van de oorlog heeft dat ook bij hem een stevige menselijke tol geëist. "De eerste 2 jaar vond ik het heel moeilijk om terug te komen. Brussel is een heel andere realiteit dan de Donbas. En ik voelde mij hier niet meer op mijn plek."

De soldaten in de Donbas stellen geen vragen. Zij maken hetzelfde mee, en erger

Journalist Arnaud De Decker

"Het gaat zelfs verder dan dat: ik herkende mezelf niet meer en ik herkende mezelf niet meer in de blik van mijn eigen familie en vrienden. Ik was bijna letterlijk een andere persoon geworden. Dus dat was heel ongemakkelijk."

De Decker geeft toe dat hij niet wist hoe hij met die dubbele realiteit moest omgaan. "Mijn antwoord was niet gezond. Mijn antwoord was: terug naar Oekraïne, want de soldaten in de Donbas stellen geen vragen. Zij maken hetzelfde mee, en erger."

Vandaag weet De Decker die 2 zeer uiteenlopende werelden beter met elkaar te verzoenen, maar hij geeft toe dat de combinatie nog steeds niet evident is. "Ik ben opgelucht wanneer ik terug in Brussel ben, maar dan moet ik plots ook heel veel doen. Vrienden en familie zien, interviews: dat alles wordt dan samengeperst op 2 of 3 weken tijd, waardoor ik soms uitgeput terug naar Oekraïne ga."

De oorlog heeft inmiddels honderdduizenden slachtoffers gemaakt en de lokale bevolking leeft in permanente angst. "Vooral in Kiev is dat nu opmerkelijk", vertelt De Decker. "Kiev is bijna letterlijk het front geworden."

Dat iedereen voortdurend alert is, merk je aan kleine dingen, getuigt de journalist. Zo durft hij zelf geen hoofdtelefoon meer op te zetten in Oekraïne. "Dat is iets wat ik mis als ik daar ben: naar muziek luisteren met mijn hoofdtelefoon op. In Brussel doe ik dat altijd, maar in Kiev kan dat niet meer. Je bent altijd op je hoede: je kijkt om je heen, luistert naar het luchtalarm en checkt Telegram-berichten op je telefoon."

De Decker kan af en toe nog even terugkomen naar België, maar dat kunnen de meeste Oekraïners niet. Zij leven al jaren met schrik. "Ik heb een vriendin in Kiev die al 2 jaar lang elke nacht haar slaapzak neemt en in haar auto gaat slapen in de ondergrondse parking. Ze durft niet meer in haar eigen appartement te slapen."

Een andere Oekraïner die De Decker inmiddels een vriend durft te noemen, is frontsoldaat Ilja. "Ilja is van Bachmoet, een stad waar een jaar lang om gevochten werd en die volledig tot puin is herleid. Hij is bij het uitbreken van de grootschalige invasie meteen in het leger gestapt. Hij was toen 22 denk ik."

Ilja heeft 2 jaar lang gevochten aan het front. Nadat zijn contract was afgelopen, is hij naar Kiev getrokken. Maar de jongeman kon niet meer aarden in de stad en schreef zich opnieuw in bij het leger. Toen De Decker hem leerde kennen, zei Ilja daarover het volgende: "Ik wist niet wat ik moest doen. Ik kan niets meer, alleen oorlog. Dus heb ik een nieuw contract getekend en hier ben ik weer."

Wat een domme vraag. Al mijn vrienden zijn dood

Frontsoldaat Ilja (26) in gesprek met journalist en vriend Arnaud De Decker

Afgelopen zomer zag De Decker de frontsoldaat terug in Kiev. Ilja had 10 dagen vrij. "We spraken af en ik zag dat hij volledig van de kaart was door drugsgebruik. Hij zei: 'Die 10 dagen gebruik ik om in een roes te komen, want anders overleef je het niet.'"

"De volgende ochtend zagen we elkaar in een café in de binnenstad in het centrum van Kiev. We praatten, we lachten, we dronken een biertje: echt een goed moment tussen 2 vrienden."

"Op een bepaald moment stelde ik hem de vraag: 'Jij bent hier nu 10 dagen. Heb je niet heel veel vrienden die je moet zien?' En hij keek naar mij en lachte. In gebrekkig Engels antwoordde hij: 'Wat een domme vraag. Al mijn vrienden zijn dood.' Op dat moment wist ik even niet wat te zeggen."

De Decker zelf probeert op andere manieren af en toe even te ontsnappen aan de oorlog. Vorige maand ging hij in Charkiv naar de zoo en in Zaporizja is hij recent ook naar de cinema geweest. Want het dagelijkse leven gaat gewoon door in Oekraïne, al tellen dierentuinen en filmzalen uiteraard veel minder bezoekers dan vroeger.

"Het is een soort van koppig verderleven en niet toegeven. Want de bioscoop sluiten betekent voor de uitbaatster dat haar leven voorgoed is veranderd. En dat wil ze niet. Dus ze blijft open. Ook al komen er - zoals op die dag het geval was - slechts 5 mensen naar een film kijken."

Dat is voor mij de enige manier om te deconnecteren. Gaan lopen, zonder telefoon

Journalist Arnaud De Decker

De ultieme vorm van loskoppelen is voor De Decker een rondje gaan joggen. "Dat is iets wat ik consequent doe. Al 15 jaar. In 2022 woonde ik in Kramatorsk, in het oosten van Oekraïne. Ik liep dan van het ene checkpoint naar een ander checkpoint 12 kilometer verder, terwijl de pantservoertuigen langsdenderden."

De Decker neemt zijn telefoon tijdens zo'n run ook niet mee. "Dat is voor mij de enige manier om te deconnecteren. Gaan lopen, zonder telefoon. Want in Oekraïne is met je telefoon bezig zijn ook een vorm van veiligheid. Dan kan je weten: wanneer is er een luchtalarm? Is het een drone? Is het een raket? Dus je bent altijd met je telefoon bezig en dat is verslavend. Je wordt er zot van."

"Dus mijn manier om te ontspannen in elke stad waar ik ben, is om minstens om de 2 à 3 dagen de loopschoenen aan te trekken, de telefoon binnen te laten en te gaan sporten."