Archeologen zoeken oorlogsboekje over Wapenstilstand op Gentse luchthaven: "Man kwam het tonen, we lieten hem gaan"

Er werden snel enkele foto's genomen, waarna de man vertrok.

RegioSint-Denijs-Westrem

Archeologen die de voorbije jaren in Sint-Denijs-Westrem in Gent aan het werk waren, zoeken een man die in 2014 met een bijzonder oorlogsboekje voorbijkwam. De archeologen namen wel een paar foto's, maar beseften pas later dat het document meer duidelijkheid kan geven over de gebeurtenissen rond 11 november 1918 aan The Loop. Het gebied was toen een militair vliegveld. Er doken ook al veel andere archeologische vondsten op. 

Samenvatting:

• Archeologen zoeken de man die in 2014 op The Loop in Sint-Denijs-Westrem een zakboekje van zijn (groot)vader toonde, een soldaat uit de Eerste Wereldoorlog. Ze namen toen enkel foto's van het boekje en beseften pas later dat het belangrijk kon zijn.

• In het boekje staat dat op 11 november 1918 om 11 uur de Wapenstilstand werd afgekondigd op het toenmalige militaire vliegveld. "Het document kan duidelijkheid geven over wat er hier toen gebeurd is", zegt archeoloog Johan Hoorne.

• De archeologen vragen ook foto's, verhalen en documenten over de oorlogsgeschiedenis van de site. Het gaat om een project van Erfgoedcollectief De Rode Raven, dat via e-mail inzendingen verzamelt.

The Loop in Sint-Denijs-Westrem is een stadsdeel in ontwikkeling. Er verschijnen flat- en kantoorgebouwen, campussen én een parkeertoren. De site ademt plannen voor de toekomst, maar dat betekent niet dat de plek geen geschiedenis heeft. Er zijn de voorbije jaren veel opgravingen gebeurd. 

Archeologen voerden onderzoek uit op plekken waar gebouwd zou worden, om zo vondsten te documenteren. De site ligt op een hoog gebied langs de Leie en trekt al eeuwenlang mensen aan. 

Archeologen graven enkele restanten van kuilen uit de laatste bronstijd op aan The Loop.

De oudste vondsten wijzen op boerennederzettingen van 3.000 jaar oud. Vanaf dan zijn er van zo goed als alle periodes sporen. Onderzoekers vonden bijvoorbeeld ook resten van militaire kampen uit de 18e eeuw. "We hebben hier een volledige tijdsband teruggevonden. Dat is uniek", zegt archeoloog Johan Hoorne.  

Het terrein is rijk aan vondsten, omdat het in de 19e en een deel van de 20e eeuw onbebouwd bleef. Er was toen een paardenrenbaan en mogelijk ook een voetbalveld van de oudste club van het land. Daarnaast was het een militair oefen- en vliegveld. In 1910 stegen de eerste luchtballonnen en vliegtuigen er op. Stuntpiloot Adolphe Pégoud gaf er in 1913 een show in het kader van de wereldtentoonstelling. 

In de Eerste Wereldoorlog legden de Duitsers er een vliegveld aan. De site deed daarna ook dienst als oefenveld voor tanks. Ook van die militaire periode zijn er sporen op de site. 

Na de Tweede Wereldoorlog kwam de burgerluchthaven van Gent er. In 1984 werden de gebouwen gesloopt om in 1987 plaats te maken voor Flanders Expo. Een jaar eerder diende de vlakte nog als decor voor een openluchtmis door paus Johannes Paulus II. VRT NWS kon in het stadsarchief enkele nog nooit vertoonde foto's terugvinden over de Gentse luchtvaartgeschiedenis.

In 2014 waren archeologen aan het werk op de site toen een man hen aansprak. De voorbijganger had een zakboekje bij zich. Het bleek van zijn (groot)vader te zijn, een soldaat uit de Eerste Wereldoorlog die verbleef op het militaire vliegveld van Sint-Denijs-Westrem, de plek die nu The Loop heet. In het boekje staat genoteerd dat hier, op deze plek, op 11 november 1918 om 11 uur de wapenstilstand is 'herdacht'. 

De archeologen trokken enkele foto's van het boekje. De passant vertrok. Pas later beseften de onderzoekers dat het boekje misschien nieuwe, belangrijke informatie bevatte. "We waren toen te druk bezig. Het drong pas na een tijdje door dat dit wel eens een heel interessant document kon zijn", zegt Hoorne. Ze starten daarom, symbolisch, vandaag de zoektocht naar de man én het boekje. 

Er is wel een foto genomen van de bewuste passage, maar de bredere context ontbreekt.

"Het document kan duidelijkheid geven over wat er hier gebeurd is", zegt Hoorne. "Het is een chaotische periode." Er waren Duitse beschietingen van het vliegveld om de site onklaar te maken voor de geallieerden. Vanaf 5 november 1918 begonnen de Duitsers zich terug te trekken. Ze vernielden onderweg alles: loodsen, communicatielijnen, de kazerne en zelfs de kerktoren van Sint-Denijs-Westrem.

Tot nu toe was er het vermoeden dat het vliegveld op 11 november al in Britse handen was. Het was niet helemaal duidelijk of er dan ook al Belgen aanwezig waren. Dat zou het boekje kunnen bevestigen. Het kan een belangrijke bron zijn om die verwarrende periode rond de Wapenstilstand te reconstrueren. 

De archeologen zoeken niet alleen die man en het oorlogszakboekje. Ze koppelen er ook een bredere oproep aan naar getuigen en documenten van de oorlogsgeschiedenis van de site. "Heb je nog oude foto’s, verhalen of herinneringen aan The Loop, het vroegere militaire oefenplein of het vliegveld? We horen ze heel graag", zegt Hoorne. Hij werkt aan een overzichtsproject voor de opgravingen. "We willen daarbij ook de recente oorlogsgeschiedenis voldoende aandacht geven", besluit hij. 

De oproep kadert in een project van Erfgoedcollectief De Rode Raven, met steun van de provincie Oost-Vlaanderen en NV Grondbank The Loop. Informatie, foto's en documenten kunnen ingestuurd worden via het e-mailadres getuige@ondertheloop.be. De meeste foto's in dit artikel waren eerder nog niet gedigitaliseerd en behoren tot de collectie van het Archief Gent.