Cás casta O’Donovan

An mórán cainte ar bheagán cúise iad na ceisteanna atá á gcur faoi Patrick O’Donovan, nó an bhfuil rud níos tromchúisí ag titim amach? Nó an teoiric chomhcheilge atá i gceist nach bhfuil aon bhunús léi sa deireadh thiar thall?

Scéal casta atá ann, agus baineann sé le hAire atá ag streachailt le drochbhail sláinte le seal fada: titimeas.

Sular tharla na heachtraí an mhí seo caite, bhí roinnt uaireanta ann nuair a d’éirigh O’Donovan tinn. Tharla an eachtra ba dheireanaí san Eoraip le linn an tsamhraidh, ag ócáid de chuid an Aontais Eorpaigh.

Tá labhartha ag O’Donovan faoin titimeas atá air agus faoin gcaoi a ndéanann sé iarracht cásanna áirithe a sheachaint a d’fhéadfadh taom a spreagadh. Ina measc sin, bíonn sé ag iarraidh gan bheith in áiteanna dorcha ós rud é go bhféadfadh siad babhta a spreagadh.

Ní hionann sin agus a rá gur furasta dó na cásanna sin a sheachaint, áfach. Tá freagracht ar an Aire as na healaíona, an drámaíocht, an amharclannaíocht agus an scannánaíocht, agus bíonn sé deacair ar dhuine sa phost sin fanacht amach ó imeachtaí poiblí.

Bhí tús an scéil seo le feiceáil sna hidirbheartaíochtaí deacra faoin mbuiséad an fómhar seo, go háirithe sna cainteanna leis an Aire Caiteachais Phoiblí, Jack Chambers, agus iad ag fáil a bhfigiúirí faoi réir.

Fuair O’Donovan agus a Aire Stáit, Charlie McConalogue, amach nach mbeadh an buiséad a bhí á thairiscint ag Chambers dá roinn sách mór chun freastal ar a gcuid riachtanas. Dá bharr sin, scríobh an bheirt acu litir chuig Chambers. Ba é mo chomhghleacaí Jack Horgan-Jones a thuairiscigh an scéal.

Ag an am, ní raibh Chambers ag tairiscint ach €2 mhilliún sa bhreis ar an méid iomlán, €825 mhilliún, a chuaigh chuig an roinn don bhliain 2026.

Ina litir chuig Chambers, dúirt siad, i measc rudaí eile, go mbeadh an Rialtas ag dul siar ar an gcomhaontú maoinithe trí bliana a rinneadh le RTÉ i mí Iúil 2024.

Cé hé an tAire a labhair amach in aghaidh O’Donovan? Agus cad a dúradh sa ghlaoch gutháin a cuireadh air i Luimneach an mhaidin sin?

Scríobh siad go mbeadh gearradh siar i gceist: “Go deimhin, táimid ag súil anois le ciorrú thart ar €11 mhilliún ar mhaoiniú RTÉ an bhliain seo chugainn.”

Luaigh siad nithe eile sa litir freisin, ina measc an easpa méadaithe ar an maoiniú do Spórt Éireann, do na músaeim náisiúnta agus don Chomhairle Ealaíon. Ní bheadh aon mhéadú ar mhaoiniú TG4 ach oiread, ná ar an tacaíocht a chuirtear ar fáil do chraoltóirí áitiúla agus do nuachtáin.

Thug O’Donovan le fios gurbh ionann sin, i ndáiríre, agus ciorruithe sna hearnálacha sin ar fad. Sin mar gheall ar an mboilsciú ard atá ann le bliain anuas.

Ba é sin an chéad scoilt a tháinig chun solais i measc chomhaltaí an Rialtais agus an buiséad á réiteach.

Lá tar éis an bhuiséid dúirt O’Donovan go mbeadh laghdú €20 milliún ar bhuiséad RTÉ in 2027. Chuir sé sin alltacht ar dhaoine áirithe, in RTÉ go háirithe. Ar rith sé leis féin leis an bhfógra sin, nó an raibh an Taoiseach agus Tánaiste ar an eolas faoi?

Bhí an chosúlacht ar an scéal nach raibh.

Ansin, chuaigh Simon Harris ar shaoire atharthachta tar éis bhreith a thríú páiste.

I nuachtán Dé Domhnaigh an deireadh seachtaine sin, rinne Aire anaithnid de chuid Fhine Gael cáineadh ar O’Donovan agus chuir sé ceisteanna faoina chuid fadhbanna sláinte freisin.

An Máirt dár gcionn, bhí an tAire i Luimneach ag cruinniú d’Airí eile de chuid an Aontais Eorpaigh. Ag caint dó leis na meáin an lá sin, cháin sé an tAire nár ainmníodh a bhí tar éis labhairt ina choinne leis na meáin.

Tuairiscíodh ina dhiaidh sin go bhfuair sé glao gutháin ó Aire sinsearach an mhaidin chéanna.

Ansin, gan choinne, d’fhulaing sé géarchéim thromchúiseach sláinte an tráthnóna sin. Tugadh chun an ospidéil é, agus tá sé ann ó shin i leith.

D’eisigh Harris ráiteas go tapa ina ndúirt sé go mbeadh fáilte roimh O’Donovan filleadh ar an gComhaireacht chomh luath agus a bheadh sé ar ais ar a sheanléim. Cháin sé freisin na hairí anaithnide.

Bhí ceisteanna fós le freagairt. Cé hé an tAire a labhair amach in aghaidh O’Donovan? Agus cad a dúradh sa ghlaoch gutháin a cuireadh air i Luimneach an mhaidin sin?

An tseachtain seo caite, d’fhill Harris óna shaoire atharthachta. Ar an gcéad lá ar ais aige san oifig, cuireadh lear mór ceisteanna air faoi na heachtraí ar fad.

Dheimhnigh sé gurbh é féin a chuir glaoch ar O’Donovan an mhaidin sin i Luimneach. Agus dúirt sé gur ceist áiféiseach í a chur ina leith gur chuir sé aon bhrú ar an Aire seasamh síos.

Ar réitíodh an chonspóid leis sin?

B’fhéidir gur deineadh an iomarca den scéal faoin nglaoch gutháin. Thug Harris míniú cuimsitheach nuair a d’fhill sé ar an obair.

Ní bheidh a fhios againn go deo cé hé an fhoinse anaithnid sin.

Tá sé ráite ag Harris go bhfillfidh O’Donovan ar a phost. Níl a fhios ag aon duine go fóill cén uair a tharlóidh sé sin. Tá tréimhse fhada caite aige san ospidéal, agus tógfaidh sé tamall air téarnamh.

Is duine neamhbhalbh é O’Donovan, duine a théann in aghaidh an tsrutha agus a bhfuil tuairimí láidre aige. Uaireanta, bíonn sé achrannach agus géar ina chuid cainte freisin.

Tá sé ar dhuine de na carachtair is spéisiúla agus is dathúla sa Rialtas. Ní bhíonn aon amhras ar dhaoine faoina thuairimí, ná faoi aon seasamh a ghlacann sé.

D’fhéadfadh na tréithe sin obair Aire a dhéanamh níos deacra, ach ní chuireann aon duine amhras ina thiomantas ná ar an dúthracht a chaitheann sé lena chuid oibre.

Táim cinnte go bhfeicfimid O’Donovan ar ais ina shuíochán aireachta go luath.

Foclóir

glaoch gutháin = telephone call

Aire Stáit = Minister for State

deacair = difficult

comhghleacaí = colleague

boilsciú = inflation

an iomarca = too much