Σαμποτάζ, drones και παραβιάσεις εναέριου χώρου: Οι υβριδικές απειλές που συνδέονται με την Ρωσία σε όλη την Ευρώπη

Οι ανησυχίες για τον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ευρώπης εντείνονται. Στις ειδήσεις κυριαρχούν αναφορές κυβερνητικών και στρατιωτικών αξιωματούχων σχετικά με τα τελευταία περιστατικά – πολλά από τα οποία παραμένουν ανεξήγητα ή καλυμμένα με μυστήριο.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναγνωρίζουν ότι τα περιστατικά αυτά πληθαίνουν, σύμφωνα με τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος τον Σεπτέμβριο προειδοποίησε ότι «κανείς δεν είναι ασφαλής». Παράλληλα, συγκάλεσε έκτακτη σύσκεψη στο Μέγαρο των Ηλυσίων με εκπροσώπους πολιτικών κομμάτων και υποψηφίους για την προεδρία, με αντικείμενο τον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας κατά των συμμάχων της Ουκρανίας.

Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης γεωπολιτικής έντασης, ορισμένες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν διανείμει οδηγούς για την αντιμετώπιση έκτακτων καταστάσεων ή έχουν επικαιροποιήσει τις εκστρατείες ενημέρωσης των πολιτών για την ετοιμότητα των νοικοκυριών, σε ορισμένες περιπτώσεις κάνοντας ρητή αναφορά στις υβριδικές απειλές.

«Πρόκειται για μια πολύ σοβαρή κατάσταση», δήλωσε ο Μικαέλ Φρίσελ, Γενικός Διευθυντής της Σουηδικής Υπηρεσίας Πολιτικής Άμυνας και Ανθεκτικότητας, σε δημοσιογράφους του SVT. «Η Ρωσία έχει μια στρατηγική αποσταθεροποίησης των κοινωνιών μας, εστιάζοντας στη δυτική υποστήριξη προς την Ουκρανία. Πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτό το ζήτημα με προληπτικές ενέργειες και να είμαστε προετοιμασμένοι για το χειρότερο σενάριο», τόνισε.

Δεν υπάρχει ένας κοινά αποδεκτός ορισμός των όρων «υβριδικές απειλές» και «υβριδικός πόλεμος». Ωστόσο, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών (Hybrid CoE) τις περιγράφει ως «ενέργειες κρατικών ή μη κρατικών φορέων που αποσκοπούν στην υπονόμευση ή την πρόκληση βλάβης σε έναν στόχο, μέσω του συνδυασμού φανερών και συγκαλυμμένων στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων».

Η δεξαμενή σκέψης διαχωρίζει τις επιχειρήσεις απειλών σε τρεις κατηγορίες. Η «υβριδική επιρροή» περιλαμβάνει «ηπιότερα» μέσα, όπως επιχειρήσεις παραπληροφόρησης ή παρεμβάσεις σε εκλογικές διαδικασίες. Οι «επιχειρήσεις υβριδικών απειλών» περιλαμβάνουν επιθέσεις σε κρίσιμες υποδομές ή κακόβουλες κυβερνοδραστηριότητες. Στο πιο ακραίο άκρο της κλίμακας, ο όρος «υβριδικός πόλεμος» περιλαμβάνει κινήσεις βίας, αλλά και στρατιωτικά μέσα που χρησιμοποιούνται για πολιτικούς και στρατηγικούς σκοπούς.

Τα τελευταία ύποπτα περιστατικά στον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας έχουν σημειωθεί στη Μαύρη Θάλασσα, όπου οι κλιμακούμενες επιθέσεις από drones έχουν στοχοποιήσει επανειλημμένα εμπορικά πλοία στα ανοιχτά των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας. Το συνολικό ανθρώπινο κόστος δεν είναι ακόμα γνωστό, δεδομένου ότι δεν έχουν εντοπιστεί όλα τα μέλη των πληρωμάτων των πλοίων. Από τις αρχές Οκτωβρίου, έχει επιβεβαιωθεί ότι δύο άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους, ενώ τουλάχιστον άλλοι 10 αγνοούνται, ή θεωρούνται νεκροί.

Η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε στις 13 Οκτωβρίου ότι η Μαύρη Θάλασσα έχει γίνει «ένα άλλο μέτωπο της κλιμάκωσης του ρωσικού πολέμου στην Ουκρανία». Πρόκειται για τα πιο πρόσφατα περιστατικά σε αυτό που η φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε ως στρατηγική κλιμάκωσης, δηλώνοντας στην τελευταία ομιλία της για την Κατάσταση της Ένωσης στην ΕΕ: «Δεν πρέπει να τρέφουμε αυταπάτες σχετικά με το τι συμβαίνει εδώ: οι υβριδικές απειλές που αντιμετωπίζει η Ευρώπη είναι όλο και λιγότερο “υβριδικές” και όλο και λιγότερο “απειλές”».

Ενώ δεν απέδωσε ευθύνες στη Ρωσία άμεσα, η επικεφαλής εξωτερικών υποθέσεων της ΕΕ Κάγια Κάλλας δήλωσε στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών: «Η Μόσχα προσπαθεί να τρομάξει την Ευρώπη ωστε να περιορίσει την υποστήριξή της στην Ουκρανία».

Χρήση νέων τεχνολογιών

Η Δρ. Τέιγια Τιλίκαινεν, Διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών (Hybrid CoE), δήλωσε στο Eurovision News Spotlight ότι τόσο η κλίμακα όσο και τα μέσα που χρησιμοποιούνται σε αυτές τις επιχειρήσεις αυξάνονται.

«Υπάρχουν νέες χώρες που στοχοποιούνται και νέες τεχνολογίες που χρησιμοποιούνται ολοένα και περισσότερο στις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, φαίνεται ότι εξακολουθούν να αξιοποιούν παλιά εργαλεία. Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας έχει οδηγήσει σαφώς σε μια αυξανόμενη αριθμό απειλών καθώς η Ρωσία χρησιμοποιεί αυτό το εργαλείο για να αποδυναμώσει τη δυτική υποστήριξη στην Ουκρανία, εκτός από τις γενικές της προσπάθειες να αποδυναμώσει τη Δύση και να υπονομεύσει τις αξίες και την ενότητά της», εξήγησε.

Οι υπηρεσίες πληροφοριών έχουν επίσης αναφερθεί στις τάσεις που παρατηρούν. Ο επικεφαλής της βρετανικής υπηρεσίας εσωτερικών πληροφοριών MI5, Κεν ΜακΚάλουμ, δήλωσε στις 13 Οκτωβρίου ότι η Ρωσία εντείνει τις υβριδικές απειλές της κατά των συμμάχων της Ουκρανίας, χαρακτηρίζοντας τη Μόσχα ως τον «νούμερο ένα επιτιθέμενο».

Η Ρωσία έχει επανειλημμένα αρνηθεί την εμπλοκή της στα δεκάδες περιστατικά που έχουν καταγραφεί σε όλη την Ευρώπη ως «υβριδικές επιθέσεις», υποστηρίζοντας αντιθέτως ότι «οι δυτικές πρωτεύουσες έχουν κηρύξει έναν πραγματικό υβριδικό πόλεμο κατά της Ρωσίας», όπως δήλωσε τον Μάιο του 2026 η εκπρόσωπος του ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, Μαρία Ζαχάροβα.

Ένα ευρύ φάσμα υβριδικών περιστατικών στην Ευρώπη

Η έρευνα αυτή που βασιστηκε σε ανοιχτών πηγών παρέχει επίσης μια εικόνα αυξημένης δραστηριότητας στην Ευρώπη κατά τους τελευταίους μήνες, η οποία έχει συνδεθεί με τη Ρωσία- άμεσα ή έμμεσα- από ευρωπαϊκές αρχές επιβολής του νόμου ή αξιωματούχους.

Δημοσιογράφοι από 17 ευρωπαϊκούς δημόσιους ειδησεογραφικούς οργανισμούς, υπό τον συντονισμό της ομάδας Eurovision News Spotlight, η οποία ασχολείται με τον έλεγχο γεγονότων (fact-checking) και την έρευνα σε πηγές ανοιχτής πρόσβασης (OSINT), συνέταξαν μια βάση δεδομένων με εκατοντάδες περιστατικά που καταγράφηκαν σε 17 ευρωπαϊκές χώρες μεταξύ 1ης Απριλίου και 15ης Οκτωβρίου 2026. Τα περιστατικά ταξινομήθηκαν ανάλογα με τη φύση τους, αλλά και με τον βαθμό και την πηγή τεκμηρίωσης της σύνδεσής τους με τη Ρωσία. Η επαλήθευσή τους βασίστηκε σε έρευνα ανοιχτών πηγών και σε διαδικασίες διασταύρωσης των πληροφοριών.

Στα περιστατικά καταγράφονται παραβιάσεις του εναέριου χώρου, απόπειρες σαμποτάζ, στρατολόγηση «αναλώσιμων» πρακτόρων χωρίς επίσημη εκπαίδευση στις υπηρεσίες πληροφοριών, εργαλειοποίηση της μετανάστευσης, καθώς και απροκάλυπτες στρατιωτικές ενέργειες της Ρωσίας κοντά στα ευρωπαϊκά σύνορα ή εντός αυτών.

Ο αριθμός των περιστατικών που εμφανίζεται στον χάρτη αποτελεί μια πολύ συντηρητική εκτίμηση και δεν περιλαμβάνει περιστατικά που μπορεί να είναι γνωστά σε στρατιωτικές και υπηρεσίες πληροφοριών, αλλά που δεν έχουν αναφερθεί δημόσια ή ανακοινωθεί επίσημα. Τα δεδομένα εστιάζουν σε φυσικά (ή «κινητικά») περιστατικά και σχεδιασμούς, ξεχωρίζοντας από κυβερνοεπιθέσεις, επιχειρήσεις επιρροής ή κατασκοπεία από εκπαιδευμένα στελέχη πληροφοριών. Παρουσιάζεται μια επιλογή περιστατικών που έλαβαν χώρα μεταξύ 1ης Απριλίου και 15ης Οκτωβρίου 2026, τα οποία αναδεικνύουν το εύρος των απειλών υβριδικού πολέμου που συνδέονται- σύμφωνα με αξιωματούχους ασφαλείας και κρατικούς παράγοντες ή υπηρεσίες- με τη Ρωσία. Πολλά από τα μεμονωμένα σημεία στον χάρτη αντιστοιχούν σε ομάδες περιστατικών, όπου έλαβαν χώρα πολλαπλά συμβάντα του ίδιου τύπου, είτε σε κοντινές τοποθεσίες είτε σε σύντομο χρονικό διάστημα το ένα μετά το άλλο.

Ένα παράδειγμα είναι η Μολδαβία, όπου ο Υπουργός Άμυνας Ανατόλι Νόσατι δήλωσε στα τέλη Σεπτεμβρίου ότι η κυβέρνηση είχε καταγράψει 84 εισβολές drones το 2026, εκφράζοντας την σφοδρή κατηγορία ότι «η Ρωσία θέτει σε κίνδυνο τις ζωές των πολιτών μας».

Καθώς οι τύποι των επιχειρήσεων που διεξάγονται γίνονται όλο και πιο στρατιωτικοί, ένα ερώτημα παραμένει αναπάντητο: πότε μπορεί ένα περιστατικό να ξεπεράσει τα όρια και να χαρακτηριστεί ως καθαρή στρατιωτική επιθετικότητα;

Η Δρ Τιλίκαινεν δήλωσε ότι είναι δύσκολο να καθοριστεί ένα σαφές όριο, καθώς θα εξαρτιόταν από τη συνολική κατάσταση ασφαλείας. «Ωστόσο, θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι σε περίπτωση που μια υβριδική επιχείρηση ή επίθεση υβριδικού πολέμου είχε ως αποτέλεσμα θύματα, θα υπήρχε μεγάλη πίεση για να ληφθούν πιο σοβαρά αντίμετρα».

Πρόσθεσε ότι τα κράτη μέλη της ΕΕ και του ΝΑΤΟ γενικά δεν είναι διατεθειμένα να καθορίσουν πού ακριβώς βρίσκεται αυτό το όριο. «Η στρατηγική αμφισημία θεωρείται ότι αποτελεί ένα αποτελεσματικό μέσο αποτροπής έναντι εχθρικών κρατών», είπε.

Ρούτε: «Θέλουν να αναστατώσουν τους σύμμαχους της Ουκρανίας»

Παρά τις πρόσφατες ενδείξεις από Ευρωπαίους ηγέτες ότι οι ρωσικές υβριδικές επιθέσεις αυξάνονται και εντείνονται, ο Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι η Συμμαχία δεν πρέπει να οξύνει την κατάσταση.

«Η Ρωσία δεν βρίσκεται σε καλή κατάσταση», είπε στους δημοσιογράφους σε συνέντευξη τύπου στο Ταλίν στις 14 Οκτωβρίου. «Αυτές οι υβριδικές επιθέσεις, ό,τι κι αν είναι, είναι ένδειξη αδυναμίας. Αυτό που θέλουν είναι να μιλάμε γι ‘αυτό όλη μέρα και να είμαστε ταραγμένοι και να κάνουμε συνεντεύξεις Τύπου για αυτό το θέμα. Δεν πρόκειται να το κάνουμε αυτό. Θα αντιδράσουμε όπου πρέπει να αντιδράσουμε».

Ωστόσο, ο Ρούτε παραδέχθηκε ότι η υβριδική εκστρατεία συνεχίζεται, προσθέτοντας: «Ο Πούτιν προσπαθεί να αποδυναμώσει την αποφασιστικότητά μας και να σταματήσει την υποστήριξή μας προς την Ουκρανία». Όταν ρωτήθηκε από έναν από τους δημοσιογράφους μας αν υπάρχει επίσημη βάση δεδομένων υβριδικών περιστατικών στην Ευρώπη, το γραφείο τύπου του ΝΑΤΟ απάντησε ότι «δεν υπάρχουν δημόσιες ή μη ταξινομημένες καταγραφές που μπορούμε να μοιραστούμε μαζί σας για το θέμα».

[MEDIA PLACEHOLDER, WILL AUTOMATICALLY BE REPLACED BY PLAYER]

Η πρόσφατη κλιμάκωση των περιστατικών υβριδικού πολέμου δεν παίζεται μόνο στους αριθμούς, αλλά και στους τύπους περιστατικών, δήλωσε η Δρ Τιλίκαινεν.

«Οι επιχειρήσεις αποκτούν όλο και πιο δυναμικό χαρακτήρα, ενώ χρησιμοποιούνται ακόμη και στρατιωτικές μορφές δράσης. Μπορούμε να πούμε ότι η “γκρίζα ζώνη” μεταξύ ειρήνης και πολέμου – και η ζώνη εχθρικών δραστηριοτήτων κάτω από το όριο της ένοπλης επίθεσης – διευρύνεται. Δοκιμάζονται νέα εργαλεία, καθώς και τα όρια ανεκτικότητας των ευρωατλαντικών χωρών, αλλά και οι αντιδράσεις και τα αντίμετρά τους», πρόσθεσε.

Η έρευνα αυτή είναι αποτέλεσμα συνεργασίας δημοσιογράφων από: France Télévisions, RTVE (Ισπανία), 3Cat (Ισπανία), NRK (Νορβηγία), ORF (Αυστρία), Radio France, TVP Vot Tak (Πολωνία), ZDF (Γερμανία), LRT (Λιθουανία), LSM (Λετονία), SRF (Ελβετία), VRT (Βέλγιο), BR (Γερμανία), SVT (Σουηδία), France 24, Yle (Φινλανδία), DR (Δανία), Ευρωπαϊκή Ένωση Ραδιοφωνίας.

ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: Δημοσιογράφοι από 17 ευρωπαϊκούς δημόσιους ειδησεογραφικούς οργανισμούς, με τον συντονισμό της ομάδας Eurovision News Spotlight, αξιοποίησαν εργαλεία έρευνας ανοιχτών πηγών (OSINT) και άλλες δημοσιογραφικές μεθόδους, προκειμένου να εντοπίσουν, να συγκεντρώσουν και να επαληθεύσουν περιστατικά που σημειώθηκαν στην Ευρώπη από την 1η Απριλίου έως τις 15 Οκτωβρίου 2026. Τα περιστατικά αυτά χαρακτηρίστηκαν δημόσια ως «υβριδικές επιθέσεις» και συνδέθηκαν με τη Ρωσία από αξιωματούχους ασφαλείας, κυβερνητικούς παράγοντες ή δημοσιεύματα. Η έρευνα εστίασε σε φυσικά («κινητικά») περιστατικά και σε «αναλώσιμους πράκτορες» που φέρεται να σχεδίαζαν τέτοιες επιθέσεις. Εξαιρέθηκαν ο κυβερνοπόλεμος, οι επιχειρήσεις επηρεασμού και η κατασκοπεία που αποδίδονται σε εκπαιδευμένα στελέχη υπηρεσιών πληροφοριών.

Όλες οι Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο,  στο ertnews.gr

Διάβασε όλες τις ειδήσεις μας στο Google
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου (όχι αυτολεξεί) ή μέρους αυτών μόνο αν:
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος