Μαθητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία: Γιατί δυσκολευόμαστε να πάρουμε στα σοβαρά τους εφήβους

«Τους παρασύρουν». «Δεν ξέρουν τι θέλουν».«Βρήκαν ευκαιρία να χάσουν μάθημα». Όταν οι έφηβοι διαμαρτύρονται, οι ενήλικοι συχνά έχουν έτοιμη μια εξήγηση ακόμη και πριν ακούσουν τα αιτήματά τους. Ένα ορθογραφικό λάθος σε ένα πλακάτ ή μια άτσαλη δήλωση αρκεί για να ακυρωθούν συλλήβδην τα αιτήματα μιας κινητοποίησης.

Οι μαθητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία επαναφέρουν το ερώτημα: πόσο πρόθυμοι είμαστε να αναγνωρίσουμε ότι οι νέοι καταλαβαίνουν όσα τους συμβαίνουν και δικαιούνται να έχουν λόγο στις αποφάσεις που τους αφορούν;

Η παιδοψυχίατρος και κοινωνιολόγος Λελιά Μπενουά (Laelia Benoit), μιλώντας στη Μοντ (Le Monde), εξηγεί πώς ηαπαξίωση των εφήβων συνδέεται με τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις λόγω ηλικίας. Ερευνήτρια στο Κέντρο Μελέτης του Παιδιού του Πανεπιστημίου Γέιλ και συνεργαζόμενη με το γαλλικό Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Ιατρικής Έρευνας, μελετά την υποτίμηση της φωνής των ανηλίκων στην καθημερινότητα και στις δημόσιες πολιτικές.

Το φαινόμενο περιγράφεται με τον όρο «childism». Στηρίζεται στην αντίληψη ότι οι ενήλικοι είναι αυτονόητα ανώτεροι από τα παιδιά και ότι οι ανάγκες και οι επιθυμίες τους πρέπει να προηγούνται. Η γαλλική απόδοση του όρου, «Infantisme», είναι και ο τίτλος του βιβλίου της Μπενουά, που κυκλοφόρησε το 2023.

«Πίσω από τους μαθητές βρίσκονται πάντα κόμματα»

Στην ερώτηση του δημοσιογράφου για τους χαρακτηρισμούς «χειραγωγούμενοι», «ανώριμοι» και «ανεγκέφαλοι», η Μπενουά εξηγεί ότι παρόμοιες αντιδράσεις είχαν εμφανιστεί και στις κινητοποιήσεις των νέων για το κλίμα.

Το επιχείρημα ότι πίσω από τους μαθητές βρίσκονται πάντοτε κόμματα, ενήλικοι ή μέσα κοινωνικής δικτύωσης τους στερεί, σύμφωνα με την ίδια, τη δυνατότητα αυτόνομης πολιτικής σκέψης και δράσης. Εάν θεωρείτε εξαρχής ότι ένας έφηβος επαναλαμβάνει όσα του υπαγορεύουν άλλοι, τότε γιατί να ακούσετε τι έχει να πει; Αντί να συζητάμε τι ζητάει ο νέος, αμφισβητούμε εάν είναι σε θέση να ξέρει τι θέλει.

Η εικόνα ενός φλεγόμενου κάδου μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να απαξιωθεί το σύνολο των αιτημάτων μιας κινητοποίησης. Ακόμη και το σύνθημα κατά του σχολικού ωραρίου από τις οκτώ το πρωί έως τις έξι το απόγευμα γίνεται αντικείμενο χλευασμού.

Ανώριμοι για να διεκδικούν, ώριμοι για να τιμωρούνται

Η Μπενουά εντοπίζει δύο μέτρα και δύο σταθμά. Οι νέοι κρίνονται πολύ μικροί για να ψηφίσουν ή να συμμετάσχουν σε αποφάσεις, αλλά αρκετά μεγάλοι για να αντιμετωπίσουν ποινική και αστυνομική καταστολή.

Αναγνωρίζει ότι οι καταστροφές και η σωματική βία που σημειώνονται γύρω από τα αποκλεισμένα σχολεία είναι απαράδεκτες. Ωστόσο, θεωρεί δυσανάλογη την αντίδραση του κράτους απέναντι στα παιδιά, τόσο στον τρόπο που τα αντιμετωπίζει η αστυνομία στους δρόμους όσο και στους χαρακτηρισμούς που χρησιμοποιούν οι κυβερνητικοί εκπρόσωποι όταν μιλούν για τις κινητοποιήσεις τους. Όπως αναφέρει, τη δυσανάλογη αυτή αντιμετώπιση έχουν καταγγείλει πολλοί γονείς και η Διεθνής Αμνηστία.
Από τους μαθητές περιμένουμε να μιλούν και να διαμαρτύρονται με απόλυτη πολιτική ωριμότητα. Όταν όμως οι ενήλικοι ψηφίζουν ή κατεβαίνουν σε μια διαδήλωση, κανείς δεν τους ζητάει να αποδείξουν πόσο ώριμοι είναι. Τα αιτήματά τους, άλλωστε, δεν είναι παράλογα ούτε υπερβολικά, επισημαίνει η Μπενουά. Ζητούν σχολικά κτίρια που συντηρούνται και έχουν σωστή μόνωση, λιγότερους μαθητές σε κάθε τάξη, σχολικούς νοσηλευτές και αναπληρωτές που θα καλύπτουν τις απουσίες των εκπαιδευτικών.

Όταν στην ηλικία προστίθενται η καταγωγή και η φτώχεια

Στην ερώτηση για τον χαρακτηρισμό των νέων ως «κοινωνικής μειονότητας», η Μπενουά διευκρινίζει ότι ο όρος δεν σημαίνει απαραίτητα πως μια ομάδα έχει λίγα μέλη, αλλά ότι διαθέτει λιγότερη εξουσία και μικρότερη δυνατότητα να επηρεάζει τις αποφάσεις που την αφορούν. Οι γυναίκες, για παράδειγμα, αποτελούν περίπου τον μισό πληθυσμό, αλλά εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ανισότητες στην κατανομή της εξουσίας. Αντίστοιχα, οι νέοι έχουν περιορισμένη οικονομική και κοινωνική δύναμη, ενώ όταν μιλούν για τις διακρίσεις που βιώνουν, η γνώμη τους συχνά απαξιώνεται ή αγνοείται.

Η ηλικιακή προκατάληψη μπορεί επίσης να συνδυάζεται με τον ρατσισμό και τον ταξικό στιγματισμό. Η Μπενουά αναφέρεται στους μαθητές από λαϊκές συνοικίες του Σεν-Σαιν-Ντενί και του Βαλ-ντε-Μαρν. Επειδή οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν στο Κρετέιγ, οι νέοι χαρακτηρίστηκαν αμέσως «παραβάτες». Όταν στις κινητοποιήσεις συμμετείχαν και μαθητές από προνομιούχα λύκεια, οι πολιτικοί αναγκάστηκαν, όπως παρατηρεί η Μπενουά, να μετριάσουν τους απαξιωτικούς χαρακτηρισμούς.

Τα παιδιά δεν ψηφίζουν, τα αιτήματά τους δεν μετρούν

Σύμφωνα με την Μπενουά, η απαξίωση των νέων βοηθά να διατηρούνται η εξουσία και τα προνόμια των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων. Οι πολιτικοί έχουν μεγαλύτερο εκλογικό κίνητρο να ικανοποιούν αυτές τις ομάδες, καθώς αποτελούν μεγάλο μέρος του εκλογικού σώματος. Όπως αναφέρει, η μέση ηλικία των Γάλλων ψηφοφόρων ξεπερνά τα 50 έτη, ενώ το 2027 οι άνω των 60 θα αποτελούν το 40% του εκλογικού σώματος, έναντι 26% το 1981. Έτσι, μια κυβέρνηση έχει λιγότερα να χάσει στις εκλογές εάν αγνοήσει τα αιτήματα των νέων, ιδίως των ανηλίκων, που δεν έχουν ακόμη δικαίωμα ψήφου.

Συνδέει την κατάσταση με τις δημοσιονομικές επιλογές των τελευταίων τριάντα ετών: χρόνια ανεπαρκείς επενδύσεις στην εκπαίδευση, στις αποδοχές και στις προσλήψεις εκπαιδευτικών και στις πολιτικές για τους νέους, ενώ η αγοραστική δύναμη των συνταξιούχων προστατεύτηκε. Υπενθυμίζει ακόμη ότι στην πανδημία οι νέοι επωμίστηκαν σημαντικό κόστος στην εκπαίδευση, στην ψυχική υγεία και στην κοινωνική ζωή τους για την προστασία των μεγαλύτερων γενεών, χωρίς, όπως λέει, να διαμαρτυρηθούν.

Το αποτύπωμα της απαξίωσης

Στην ερώτηση για το πώς βιώνουν οι νέοι αυτή την αντιμετώπιση, η Μπενουά απαντάει ότι την αντιλαμβάνονται ξεκάθαρα. Αισθάνονται προδομένοι και αδύναμοι να αλλάξουν όσα τους συμβαίνουν. Αυτά τα συναισθήματα, μαζί με την αγανάκτηση που προκαλεί η αντιμετώπισή τους, επιβαρύνουν την ψυχική τους υγεία, εξηγεί η Μπενουά.

Ανάλογο μηχανισμό παρατηρεί στους νέους που βιώνουν άγχος για την κλιματική κρίση. Η δυσφορία τους συνδέεται κυρίως με την αίσθηση ότι η κυβέρνηση αγνοεί τις ανάγκες τους και δεν προχωρά στις ενέργειες που εκείνοι θεωρούν επείγουσες. Η συλλογική δράση αποκτά τότε ιδιαίτερη σημασία. Όταν οι μαθητές ενώνονται για να διεκδικήσουν όσα χρειάζονται, καταλαβαίνουν ότι δεν είναι μόνοι σε όσα βιώνουν. Η συμμετοχή στις κινητοποιήσεις μπορεί να τους δώσει στήριξη, δύναμη, ακόμη και χαρά.

Να έχουν λόγο στις αποφάσεις, όχι μόνο στις συζητήσεις

Πλατφόρμες διαβούλευσης, μαθητικά συμβούλια, κοινοβούλια νέων και δημοτικά συμβούλια παιδιών υπόσχονται συμμετοχή. Στην ερώτηση για αυτές τις πρωτοβουλίες, η Μπενουά προειδοποιεί ότι χωρίς δεσμεύσεις για αποφάσεις και χρηματοδότηση κινδυνεύουν να γίνουν διαδικασίες βιτρίνας. Επικαλείται έκθεση της Γιούνισεφ του 2024. Όπως αναφέρει, δύο στους τρεις συμμετέχοντες σε τοπικά συμβούλια νέων θεωρούσαν πιθανό να αγνοηθεί η γνώμη τους όταν λαμβάνονται πραγματικές αποφάσεις.

Η δυσπιστία δεν σημαίνει αδιαφορία. Οι νέοι θέλουν να συμμετέχουν στη δημόσια ζωή. Όπως αναφέρει η Μπενουά, το 2024 ένας στους τέσσερις νέους ηλικίας 15–17 ετών είχε υπογράψει κάποιο ψήφισμα ή είχε στηρίξει μια διεκδίκηση στο διαδίκτυο. Ωστόσο, αυτή η διάθεση συμμετοχής συνυπάρχει με την έλλειψη εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Ήδη σε εθνική έρευνα του 2018 από το γαλλικό Εθνικό Συμβούλιο Αξιολόγησης του Σχολικού Συστήματος, το 61% των μαθητών της τελευταίας τάξης του λυκείου δήλωνε μέτρια εμπιστοσύνη στο δημοκρατικό σύστημα, ενώ ένας στους τέσσερις είχε ελάχιστη ή καθόλου εμπιστοσύνη στη δημοκρατία, στοιχείο που επικαλείται και η Μπενουά.

Το ζητούμενο, επιμένει η Μπενουά, είναι να ακούγονται οι νέοι και να λαμβάνονται πραγματικά υπόψη όσα λένε. Όταν τους καλούμε να συμμετάσχουν, αλλά οι απόψεις τους δεν επηρεάζουν καμία απόφαση, η απογοήτευση και η δυσπιστία τους μεγαλώνουν.

---

Όλες οι Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο,  στο ertnews.gr

Διάβασε όλες τις ειδήσεις μας στο Google
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber

Προσοχή! Επιτρέπεται η αναδημοσίευση των πληροφοριών του παραπάνω άρθρου (όχι αυτολεξεί) ή μέρους αυτών μόνο αν:
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος